Vikramarkacaritra 3.1-2

3.1-2

iti'
bhṛtyaḥ 'aye karṇadhāra yaduktaṃ tvayā tatsatyameva | tathāpi yadyahamadyaiva ratnaiḥ
saha devasya pādamūlaṃ na gaccheyaṃ tadājñābhaṅgādrājā māṃ nigrahīṣyati| ato'vaśyamidānīṃ māmuttārayitumarhasi' ityavadat | 'tarhi pañca ratnāni yadi mahyaṃ
dāsyasi tarhi tvāmuttārayiṣyāmi' iti nāvikro jagāda | tato bhṛtyastasmai pañca ratnāni dattvā nadīmuttīrya rājasamīpamāgatya savinayaṃ praṇamya pañca
ratnāni tasmai dadau | tadā rājābravīt - 'kutrāvaśiṣṭāni pañca ratnāni ?'
iti | bhṛtyaḥ 'deva śrūyatām | vijñāpayāni | ayaṃ jano yathādeśamito
nirgatya vaṇijā saha tadgrāmaṃ praviśya tena dattāni daśa ratnāni gṛhītvā tato
nirgatya yāvadāgacchaṃ tāvanmārge kāpi vṛṣṭiratimahatī samabhūt | tayā kāpi
taṭinī kūlamullaṅghyātibhayaṅkarā pravahati sma | ahaṃ tu yathādiṣṭakālaṃ devasya
caraṇau paśyeyamiti nadīmuttartuṃ nāvikāya pañca ratnāni dattavānasmi | yadyādiṣṭaḥ samayo'tilaṅghyeta tadājñābhaṅgo bhavet | ata evaṃ kṛtavānasmi | tadupari devaḥ pramāṇam' iti vyāhṛtya virarāma | rājā tu tadvacanaṃ śrutvā paraṃ santuṣṭo'vaśiṣṭānyapi ratnāni tasmai prādāt | bhṛtyaśca paramānandabharitaḥ svagṛhamagāt " | iti kathāṃ kathayitvā sālabhañjikā bhojamāha - 'yadyevaṃvidhamaudāryaṃ tvayi vidyate tadopaviśa' iti | tadākarṇya bhojastūṣṇīṃ nyavartata
iti pañcamamupākhyānam
atha ṣaṣṭhamupākhyānam
punarapi bhojaḥ kadācicchubhe muhūrte samucitālaṅkāraḥ siṃhāsanamāroḍhuṃ yāvadājagāma tāvadaparā sālabhañjikā nivārya babhāṇa — ‘bho rājanyaḥ pumarodāryeṇa vikramamanukaroti sa eva siṃhāsanamidamādhirohumarhati | śrūyatāṃ tasyaudāryam — ‘ vikramo rājyaṃ kurvannekadā vasantotsave sakalāntaḥpuravadhūsametaḥ
krīḍārthaṃ śṛṅgāravanamagamat | nānāvikasattarulatopaśobhite kokilakūjitairbhramarajhaṃkāraiśca śrutimanohare tasminnupavane samuddīpitaratikautuko rājā kadācidvāpīṣu, kadācitkusumāstīrṇeṣu lāmaṇḍapeṣu, kadācittarutaleṣu, kadāciccandrakāntaśilātaleṣu ca sahaivāntaḥpuravanitābhirviharanmahāntaṃ kālamanaiṣīt
tatra kaścidbrahmacārī kutrāpi tarutale tapaścaran rājānaṃ tatrāgataṃ dṛṣṭvā svamanasyacintayat — ‘aho tapaścaratā mayā kālo vṛthaiva nītaḥ | svapne'pi
kiṃcitsukhaṃ nānubhūtam | yāvajjīvaṃ kaṣṭena kālaṃ nītvā mṛtastapaḥphalaṃ bhokteti mūrkhāṇāṃ pralāpaḥ | ato mahatkaṣṭamanubhūyāpi saṃsārasārabhūtaṃ strīsukhameva
bhoktavyam | yataḥ ,
asārabhūte saṃsāre sārabhūtā nitambinī
iti saṃcintya vai saṃśṛṇvāṃśca kāminīṃ dadhau