Vikramarkacaritra 6.1-5

6.1-5

iti
tato vaideśikāḥ katicidyojanāni kathamapyatītya purato mahākarālavadanaṃ viṣānamuddvamantaṃ kamapi sarpa mārgamāvṛtya sthitamadrākṣuḥ | dṛṣṭvā ca bhītāḥ palāyanta | vikramastu dhairyamavalambya gantumeva prāvartata | tataḥ sa sarpaḥ samāgatya
rājānaṃ pariveṣṭyādaśat | tadānīmapi 'vipadi dhairyam' iti nyāyena dhairyamavarityajya tena veṣṭita eva sanviṣavegānmūrcchannapyatidurgamaṃ taṃ parvatamitāruhya yoginaṃ trikālanāthaṃ dṛṣṭvā namaścakāra | yogisandarśanamātreṇa sarpastaṃ muktvāprasasāra | rājāpi nirviṣo babhūva | tato yogī rājānamapṛcchat — 'bho
mahāsattva, pramādabhūyiṣṭhametadamānuṣaṃ sthānamatikaṣṭena kimarthamāgato'si ?'
iti | rājā nyavedayat — 'bhoḥ svāminbhavatsandarśanārthameva samāgato'smi' iti | yogī prāha — 'mahatkaṣṭamanubhūtaṃ tvayā' iti | rājā babhāṇa— 'kimapi kaṣṭaṃ nāsti | bhavatsandarśanamātreṇa sakalamapi kalmaṣaṃ nāmaśeṣamabhūt' iti | tato yogī tasya mahāsattvatānyaiśca guṇairatīva prasanno vikramamahīpālāya guṭikāṃ yogadaṇḍaṃ kanthāṃ ca dattvābravīt — 'bho rājannanayā guṭikayā bhūmau yāvatyo rekhā vilikhyante tāvanti yojanānyekasminkṣaṇe gantuṃ śakyate | amunā yogadaṇḍena dakṣiṇahastavidhṛtena spṛśyate yadi
mṛtaṃ sainyaṃ sajīvaṃ bhūtvottiṣṭhet | vāmahaste dhṛtvā vairikhainyaṃ dṛśyate yadi
tadā sarvamapi tannaśyet | iyaṃ ca kanthā, īpsitaṃ vastu dadyāt' iti | tato
rājātīva hṛṣṭastāni gṛhītvā yoginaṃ namaskṛtya tadanujñāṃ cāvāpya pratyājagāma | tāvanmārge kaścidrājakumāro'gnyagni tiṣṭhankāṣṭhasañcayenāgniṃ vardhayanpatanonyukha iva rājñādṛgyata | pṛṣṭaśca 'bhoḥ saumya kimevaṃ kriyate ?' iti
rājakumāraḥ pratyabhāṣata — 'ahaṃ kasyacidrājñaḥ kumāraḥ | mama rājyaṃ dāyādairapahṛtam | daridro'haṃ jīvitaṃ dhārayitumasahamāno'gniṃ praveṣṭuṃ kāṣṭhaistaṃ
vardhayāmi' iti | tacchrutvā vikramastasyābhayaṃ dattvā guṭikāṃ yogadaṇḍaṃ kanthāṃ ca tasmai samarpya teṣāṃ guṇānapyakathayat | rājakumāro'pi mahāsantoṣasāgaranimagno vikramamabhivandya svadeśamagamat | vikramo'pyujjayinīmājagāma |" iti kathāṃ kathayitvā sālabhañjikā bhojarājamavadat — 'bho rājan,
tvayyevamaudāryaṃ dhairyaṃ paropakāraśca yadi vilasati tarhyasminsiṃhāsane samupaviśa'
iti | tacchrutvā rājā tūṣṇīmapāsasāra
iti viṃśamupākhyānam
athaikaviṃśamupākhyānam
bhūyo'pyekadā siṃhāsanasamārohaṇasamucitaveṣe bhojabhūpatauḥ samāgatya pāñcālikayā nivāritastāmāha - 'kathaya tasyaudāryavṛttāntam' iti | sābravīt - "vikrame rājyaṃ kurvati buddhisindhurnāma kaścinmantrī tasya samabhūt | tasyānargalo nāma kaścitputraḥ samajāyata | sa ca pratyahaṃ dhṛtaudanaṃ
bhuktvā kumāravṛttyā sañcarannāsta | vidyābhyāse tu pravṛttistasya na kadāpi
babhūva | evaṃ sati pitā buddhisindhuruttamavādīt - 'bho anargala, tvaṃ mamodarāñjāto'si | paraṃ durvidheyo vidyābhyāsaṃ na karoṣi | mūrkhastiṣṭhasi | mamāpi ko'pyarthastvatto nāsti | tathā ca śrūyate -
ko'rthaḥ putreṇa jātena yo na vidvāna dhārmikaḥ
kiṃ tayā kriyate dhenvā yā na dogdhī na garbhiṇī