Pramāṇa · Search · About · API

Paribhashasamgraha 2.79

Paribhāṣāsaṃgraha 2.79

Language
Sanskrit

2.79

) iti ṣatvaṃ vidhīyate isvāt | tatra kaḥ prasaṅgaḥ yadīrghādagniśabdātsomaśabdasya ṣatvaṃ syāt | nanu ca vacanād bhaviṣyati | āhāyamagneḥ parasya
ṣatvaṃ na cāsti isvogniśabdaḥ | tatra vacanād bhaviṣyati | asti vacanasyāvakāśaḥ
agniguṇogniḥ somaguṇassomaḥ agniśca somaścāgnisomāvityayamavakāśaḥ | nanu cāpītvena
bhavitavyaṃ 'devatādvandve ca', 'īdagneḥ' (6|3|26,27) iti | naiṣa devatādvandvaḥ | asminnavakāśe
sati yadagnīṣometi paṭhati tajjñāpayatyācāryaḥ mukhyogniśabdo yastasya tad grahaṇam | bhavatīti
cātra dīrghaḥ | evaṃ gauṇamukhyayormukhye saṃpratyaya iti bhavati
kimetasyāḥ paribhāṣāyā jñāpane prayojanam | agnisomau māṇavakāvityatra ṣatvaṃ na
bhavati | athāgaugauḥ samapadyata go'bhavat | odityanena pragṛhyasaṃjñā na bhavati | kathaṃ punarayaṃ
nipātaḥ | agnirapyayamiti gṛhyate tena nipātatvātsyādeva | gauṇamukhyayormukhye saṃpratyaya iti
naiṣā paribhāṣā | kutaḥ | yo hi gauṇāgniḥ agnirivāyamagniḥ soma ivāyaṃ soma iti
anyārthopadeśako vāsau bhavati | evaṃ sati lākṣaṇika evāsau bhavati | prāyogiko vā yaśca
mukhyaḥ pratipadokto vā | tasmādeṣā lakṣaṇapratipadoktayoḥ aupadeśikaprāyogikayorvā
anyatarayā prayuktā bhavati
yadetasyā jñāpakamuktaṃ tadapyajñāpakameva asyāṃ paribhāṣāyāṃ satyavakāśe hrasvāttvamucyamānaṃ dīrdhānna prāpnoti tadarthametatsyāt | athavā nedamalākṣaṇikaṃ ṣatvaṃ dīrgho hyagniśabdaḥ
ekadeśavikṛtamananyavaditi svagniśabda eva | tatra tenaiva sūtreṇa hrasvādīrghācca ṣatvaṃ prāpnoti
athavā sutreṇa iti ' vibhāṣeṭaḥ ' ( 8|3

Linked texts (2)