Tantrayukti 1.p13

1.p13

tatra tācchīlyaṃ nāma - yatkenacideva dharmasādṛśyena yukto bhāvastācchīlyamucyate. yathā-sarvāṅgasaṃśrayastodabhedasphuraṇabhañjanam. stambhanākṣepaṇasvāpasandhyākuñcanakampanam.. kupito'nilaḥ karoti. ityante na cāṅgāni svapanti. kiṃ tarhi devadattaḥ svapiti. taddharmasādṛśyādaṅgāni svāpaśabdenocyante. tadyathā- puruṣaḥ supto na kiñcidvedayate. na cetayate. tathā'ṅgāmapi yatkiñcinna vedayate nakhatodādi. tatsuptamiva suptamityucyate. iti
2 avayavo nāma - yatraikadeśodāharaṇe kriyamāṇe'nukto'nyo'pi tajjātīyako'rtho labhyate. yathā- laṅghanaiḥ kṣapite doṣe dīpte'gnau lāghave sati. svāsthyaṃ kṣuttṛḍruciḥ paktirbalamojaśca jāyate.. ityanenaikadeśodāharaṇena laṅghanena doṣakṣapaṇena lāghave sati svāsthyādayo'nuktā api labhyante.
3 vikāro nāma - viparītakriyā. yathā - vikārasaṃjñayā prakṛtirapi labhyate. prakṛtisaṃjñayā ca vikāraḥ. tatra vikārasaṃjñayā ca prakṛtiryathā -puṣpe patre phale nāle kande ca gurutā kramāt. iti śākamadhikṛtyoktam. atra prakṛtiḥ pāṭhāśūkāṣādīnāṃ patrādīni. tāni hi pākena vikriyamāṇāni cāvasthāntaraṃ pratipadyamānāni śākasaṃjñāṃ labhante. tadayaṃ śāstrakārasteṣāṃ vikārasaṃjñāṃ yavādimaṇḍalādisaṃjñayā yavādikaṃ coktavān.
4 sāmīpyaṃ nāma
5 bhūyastvaṃ nāma- yadekasmin vartamānamadhikyena kvacillabhyate. yathā tantre- amlo bhaktaṃ rocayati ityuktaṃ na ca madhurādirapi rocayatīti. kasyaciccāmlavidveṣiṇo'mlo raso bhaktavidveṣameva kuryāt. tatra bhūyastvamāśrityedamuktam- amlo rocayati. kadācid kasyacidvā nāsau rocayenna tāvatā tanna rocanam.
6 prakāro nāma - yo yasya samānadharmā sa tasya prakāraḥ. yathā- kaṇṭhameraṇḍanālena spṛśan vamet. ityuktam. na ca tatprakārāṇāṃ suvarcalāśatapuṣpādinālānāṃ na grahaṇam.
7 guṇaguṇivibhavo nāma - kvacit guṇīni guṇaśabdenoktāni yasmādāha- pārthivāḥ pārthivāneva iti. na hi pārthivā guṇāḥ santi kecit ye paṭhyeran. guṇaśca guṇivadyathā- meghāsmṛtibalopetā babhūvuramitāyuṣaḥ. iti. atrāyuguṇopetamamitatvāt. nāyuṣaḥ parimāṇaguṇa āyuguṇenaiva śakyaḥ.
8 saṃsaktatā nāma - yadekasya bahubhiḥ sambandhaḥ. yathāvidyamāneṣvapi tatrānyeṣu sambandheṣu tasyaiva vyapadeśaḥ kriyate. yathāvidyamāneṣvapi tatrānyeṣu sambandheṣu tasyaiva vyapadeśaḥ kriyate. yathā - madhuraskandhanirdeśena mākṣikādayo guṇitāḥ kaṣāyādirasopetā api madhuraprāyatvān madhurasaṃsaktatayā.
9 taddharmatā nāma- yena tathābhūtaṃ sattaddharmatāmāsādya darśanāttāmevākhyāṃ labhate. yathā- vivarjayedbhiṣakpāśān pāśān vaivasvatāniva. iti. māraṇadharmo hi vaivasvatapāśena samāno dṛṣṭa ityataste'pi tathaivoktāḥ.
10 sthānaṃ nāma -yatra sthāninā sthānaṃ sthānena vā sthānī vyapadiśyate. tatra sthāninā sthānaṃ yathā- karṇanādaḥ śrotraroga ityuktaḥ. na ca śrotrendriyasyāsti nādaḥ kiṃ tarhi tadadhiṣṭhānasya karṇasya. tasmādayaṃ śrotreṇa sthāninā karṇamadhiṣṭhānamuktavān. sthānena sthānī yathā- jihvā rasaṃ gṛhṇāti. tatra na jihvā rasaṃ gṛhṇāti kiṃ tarhi rasanā.