Vagbhatamandana 2.41

2.41

) asyārthaḥ- yo rāgādi doṣān jaghānatasmai apūrvaṃ
vaidyāya namostviti | ādi śabdāt dveṣādayaḥ | rāgādīnāṃ durnniścitastvadarśanāya satatetyādīni viśeṣāṇāni | tena durjayānapi
vyādhīn jaghāneti namaskriyamāṇasya devasyādbhutaśaktitā nirūpitā
bhavati | sa ca devaḥ sugata eva sugatatvāt | saugatatvaṃ ca bheṣajaprastāve
sugatamantra lekhanāt spaṣṭameva vāgbhaṭasya | tathāthā- “oṃ namo bhagavate
bhaiṣajya gurave vaiḍūryaprabharājāya | tathāgatāyārhate samyak sambuddhāya
oṃ bhaiṣajye bhaiṣajye mahābhaiṣajye samudgate svāhā ||” (a. hṛ. sū.
15|17-18) | tena saugatenasatā vāgbhaṭena sugata evātra namaskṛtyata
iti tāvatsthitam | taccāsaṃgatam | vikalpānasahatvāt | tathā hinamaskāra śloke sambandhino'bhāvāt | kasyāyaṃ jaghāna rāgādīniti
vācyam | kimātmana eva viśvasya vā | svamakānāṃ saugatānāṃ vā
na tāvadādyaḥ, svagata rāgādihananāt pūrvakāle svasyaiva rāgādi rogāpātāt | kiṃ ca svasminprākvidyamānā rāgādayo yogabalonānenena
vijitā ityucyamāne'pi yogarahita niḥśeṣa saṃsāraviśeṣiṇo sādhāraṇyena namaskriyamāṇasya sugatākhyasya devatāviśeṣasya na lābhaḥ
tadviśeṣa vācaka sugatādipadasyābhāvāt | atha yat tacchabda sāmānyanirdeśādyo yoganihṛta rāgādi yo (ro) gaḥ tasmaiyogine namaskriyatetyucyate tadā apūrva vaidyāyetipadaṃ na ghaṭate | tatpadapratipādane namaskartuḥ
sugato na lakṣyate | tenāpannoyaṃ tundilamaṃtranyāyaḥ | na dvitīyaḥ, sarvaprāṇiṣu rāgādīnāṃ pratyakṣeopalambhāt | nāpi tṛtīyaḥ, svabhaktānāmeva
saugatānāṃ rāgādīn jaghānetyukte'pi adyāpādaghaṭe nāpareśāmiti (?)
tataḥ svayameva dūṣito'pi | vivādātmani sugate saḥ rāgādirogayoga (?)
ityāpadyate | tataśca devatāsvarūpamapahūtuvānenāropitaṃ svadarśanavyāsadarśana cūḍāmaṇitvam | tasmādasambaddha eva rāgādityādi vāgbhaṭa
ślokaḥ iti vidyādharadūṣaṇa prapañcatātparyam
(na) tadetadasundaram, pakṣatrayo'pi doṣābhāvāt | tathā hi-prathamapakṣaṃ svīkāre tāvat na kaścitsvalpopi doṣaḥ | na tvanantasarvajñabahirhitaḥ
yatsugatasya svagatānāṃ rāgādiyogāṇāṃ pratīkāre tatpratīkārāt pūrva
rāgādiroga yogitvaprasaṅga iti, tadasat | cikitsā hi nāma roganirharaṇam | tacca svastha rogidvaidhāt dvidhā, tatra svasthe rogā'nutpādanāparaparyāyaṃ rogāprādurbhāvaparipālanam | na tu rogopadhvaṃsaḥ
prasakterabhāvāt | ata eva svasthavṛttānupakramaṇīyādi prakaraṇabhedaḥ
prācāmācāryāṇāṃ | tathā ca svasthavṛttādhyāye suśrutaḥ- “samadoṣaḥ samāgniśca samadhātumalikriyaḥ | prasannātmendriya manāḥ svastha ityabhidhīyate || ( su. sū. 15