Vagbhatamandana 28.3.p1

28.3.p1

tathā su. u. 36|13), iti sarva ṭīkākārodbhāvita carakokti
(suśrutokta) jvara lakṣaṇānarthavyāpā tāt | santāpātisaraṇayośca
jvarātisāra lakṣaṇatve vā grahaṇorgrabhicāre durvāra saṃjñāparatve
arśāṃnidānoktā na vyarthā kvāpi gauṇoti sarvaṃ samajasram | tena
ityatrāpi alpapūrvarūpaparatā na mantavyā | anudarī kalpitavadalpārthopi bhāṣyakāśādīnāṃ tatprayogadarśanāditi | śeṣastu vidyādhara
prapañcaḥ pralāpamātramiti na pratanyate | (na) vedaṃ vākyaṃ vāgbhaṭasya
kiṃ tu muneḥ kharanādasya | ato vāgbhaṭerdhyā munidūṣaṇa pravṛttasya
bhavataḥ kiṃ bhāvamudbhāvayāmaḥ
tat saṃkheyamahamto'yaṃ vidyādhara mataṅga jaḥ
hanti pratibhaṭa bhrāṃstyā svairaṃ nijamapi prabhum
āgantuvyarthāpannamutpannamityasya kā gatiriti cet āgantau doṣaṇāṃ
paramparayā kāraṇatva pratipādanaparatvena gati saṃbhavāt | tathā ca
jejjaṭācāryoddhavita tannātantraṃ "sākṣātpāraṃparyeṇa vā doṣāḥ eva
nijāgantūnāmeka hetutvaṃ hetuḥ kāraṇaṃ, tatpraśame sarvavyādhi praśamaḥ |” iti
kastarhi nijāgantuvyādhyo bhedaḥ iti cet atrāpi ācāryeṇa yadyuktayaiva yuktiḥ sā tu sandhīyatām | sā yathā--dvayostu bhedaḥ mithyāhārādi sevanodbhūtā vātādayo yadā sākṣāt vyādhīn janayanti
tadā nija vyapadeśaḥ, yadā tu bahranimittamāsādya vraṇa vastutpādya
paścāddoṣaistadanubadhyate tadāgantu vyapadeśaḥ | iti | avaśyaṃ caitadavābhyupagantavyam, anyathā doṣavaiṣamyakathanasyaiva naikaphalyāpātāt
āgantau doṣapratyanīka cikitsā kathanasyāpi vyāyārthāt | doṣāṇāmanidānatvāt nidānavarjanasyaiva cikitsātvāt | “saṃkṣepataḥ
kriyāyogo nidānaparivarjanam” iti suśrutokteḥ | (su. u. 1|25)
ayaṃ bhāvaḥ yathā duṣṭeneti vacane ( yathā duṣṭena doṣeṇa yathā cānuvisarpatā | nirvṛttorāmayastatprāptyājñeyāni rāgataiḥ || (a. hṛ.
ni. 1|6), prākṛtaṃvaikṛtānubandhānubandhyānenekevidha duṣṭiḥ duṣṭena
yathā cātuvisarpatā ūrdhvādha stiryagādi gati bhedena prasarpitā doṣeṇa
yā nirvṛttirāmayasya sā saṃprāptiriti tena doṣeneti kartavyato
lakṣitaṃ vyādhirbhavama saṃprāptiḥ | na kevalaṃ tasya cikitsāsupayogitvāditi mahaddāridrayandṛṣṭā | bhavati cātra-vāgbhaṭa vāggumphana karṇadhāra"...rṇave
kathamudbhūta moho......bhavatā hanta hanyate