Vagbhatamandana 28.30.3
Vāgbhaṭamaṇḍana 28.30.3
- Language
- Sanskrit
28.30.3
atrocyate—"tasmādātura parīkṣeta prakṛtiśca vikṛtiśca sārataśca saṃhananataśca ityādibhāṣyoktaṃ carakeṇa"—tatra prakṛtyādīn bhāvānanuvyākhyāsyāmaḥ, tadyathā- śukraśoṇita prakṛtiṃ, kālagarbhāśayaprakṛtiṃ,
mahābhūtavikāra prakṛtiṃ, māturāhāravihāra prakṛtiṃ ca garbhaśarīramapekṣate | etāni hi yena yena doṣeṇādhikenaikenānekena vā samanubadhyante
tena tena doṣeṇa garbho'nubadhyate, tataḥ sā sā doṣaprakṛtirucyate manuṣyāṇāṃ garbhapravṛttau | tasmāt śleṣmalāprakṛtyā kecit, pittalāḥ
kecit, vātalāḥ kecit, saṃsṛṣṭāḥkecit, samadhātavaḥ kecit prakṛtyā
bhavanti | teṣāṃ hi lakṣaṇāni vyākhyā syāmaḥ || ( ca. vi. 8|24-65)
iti tena satyeva prakṛtayaḥ iti
atra punaḥ parihārapurassaraṃ saura vidyādharaḥ pratyavatiṣṭhate tadyathāyarūkpamaṇḍūkāṃ bhavadahitarka cāpahāsaḥparamatra vaktavyam"'majjalāśayamātroṣṭhibahorno vā majjalāśayāt
vāgbhaṭaḥ kūpamaṇḍūka pravṛttiṃ kurute'dyadhi
śṛṇutāvaddhi te śraddhodite śraddhasti pūryate yathā tacchraddhayā
āturaṃ hi prakṛtistaśca vikṛtistaśca parīkṣyate | tatra prakṛtiḥ kathyate
svabhāvaḥ | tato vyādhikṛtaḥ tatra puruṣasya garbhaprabhṛti pravṛttasya svabhāvaṃ
ādau parīkṣyaḥ | tatra garbhādau bahavaḥ svabhāvāḥ militāḥ | tadevāhurācāryāḥ śukraśoṇitaprakṛtistasyamevācāryacaraṇā śiṣyāṇāṃ bodhāya
vyākhyāntavantaḥ | "tasmādātalāḥ kecit kecit pittalā kecit
śleṣmalā kecit saṃsṛṣṭāḥ, kecitsamadhātavaḥ prakṛtyā bhavanti |”
iti ( ca .vi. 8|24-65 ) atra prakṛtyā śukraśoṇita svabhāvena
Linked texts (1)
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit