Pramāṇa · Search · About · API

Vagbhatamandana 29.46

Vāgbhaṭamaṇḍana 29.46

Language
Sanskrit

29.46

) ityuddeśaḥ | “varṣāsvamlavipākābhiradbhirdoṣoṣadhibhistathā
saṃcitaṃ pittamudriktaṃ śaradyāditya tejasā jvaraṃ sajanayatyāśu tasya
cānubalaḥ kaphaḥ |” ( ca. vi. 3|43-44 ) "sūryasaṃtaptaḥ sa vasante
prakupyati | vasante śleṣmaṇā tasmājjvaraḥ samupājāyate || ( ca. vi.
3

29.46.p1

) śaradavasantayorviddhvājjvarasya pratikārayet || kālaprakṛtimuddiśya nirdiṣṭaḥ prākṛtojvaraḥ || (ba. vi. 3|47-48) ityantato
nirdeśaḥ | tena varṣāsu mārutaḥ ityādyuddeśanirdeśāvanupapannāveva yuktiḥ
sāmānyānnimitti cet na, anukta grahaṇe'pi uddeśanirdeśau tatra yuktau
tenetadayugeṇa staḥ vacanamantara saṃvādāditi | jatkarṇavye
tadabhibhatatvāt | tathā hi--vasantanaśarado prākṛto anyatra vaikṛtaḥ
na ca yatra prakupitodoṣaḥ, prakṛtiḥ prakṛtyābhūtāḥ prākṛtaḥ iti prākṛtatvābhidhānaṃ vātejeṣu citamiti vācyam tadbhūtabhūtatvābhāvāt
kiṃ tu kālamuddiśya nirdiṣṭaḥ prākṛto jvaraḥ ...saṃneti phalitam
tadetat svecchāpralapitayā bālapralapitamiti
atrocyate--kimayaṃ dūṣaṇaprapañco munimatābhāvābudhayabhāvādvā,
nādyaḥ, munivara caraṇādoktatvāt | tathā hi jvare ucitameva dhātu
( vāta ) jvarasya prākṛtatvā bhidhānaṃ sakalamunimata saṃmatatvāt
uddeśanirdeśābhyāṃ carakācāryarjatūkarṇādimiśrāścāyuktau | kathametaditi
cet uttara granthākalana vidhuramate naivā carakākalana dakṣatā eṣāmṛṣā bhāṣitā pratyanidhī carakāt | tathā hyācāryādeśaḥ- "prākṛtaḥ
sukha sādhyastu vasantaśaradudbhavaḥ | ityārabhya" prāyeṇānilajo duḥkhaḥ
104 vāgbhaṭa maṇḍanam

29.46.p2

pañcaviṃśatitamaṃ prakaraṇam

29.46.p3

kāleṣvanyeṣu vaikṛtaḥ | hetavo vividhāstasya nidāne saṃpradarśitāḥ
iti | ( ca. ci. 3|48-46 ) asyārthaḥ--anilatve prākṛtāntara
sahānuktyā saṃdeho mābhūdityanantaramuktaṃ anila jvara iti kālaprakṛtyaiva prākṛto vātajo'pītyarthaḥ | pūrvabhinoktau kāraṇamāha hetavo
vividhāścāsya nidāne saṃpradarśitā iti | vaikṛtānāha kāleṣvanyeṣu
vaikṛta iti bahuvacanena jvarāṇāṃ prākṛtatvaṃ sphuṭīkṛtam | dvayostusādhanatayā ekaḥ prāṇaḥ dussādhayito'nyassphuṭaḥ spaṣṭo'rthaḥ
kāranāha vacasi--"jvare vasante kaphajaśśarado'srau surhatkaphaḥ
prākṛtau sukhasādhyau bhau kāla prakati saṃbhavāt | gharmāntakālajo'nyastu
prākṛto'pi gurujvaraḥ ||" iti etadnubhayānurodhena jātakūṣṇādigyo'pi"vasanta śaradā prākṛtasusādhyaḥ anyatra varṣāyu yanna prākṛtau yanna
vaikṛtaḥ tat dvayaṃ dussādhyamityarthavadvayo'yāmiti sarvaṃ sustham

29.46.p4

iti vāgbhaṭamaṇḍane caturviṃśatitamaṃ prakaraṇam

Linked texts (1)