Pramāṇa · Search · About · API

Nityanathatantra 42

Nityanāthatantra 42

Language
Sanskrit

42.1

atha vātaraktacikitsā
bāhyalepābhyaṃgasekopānāhairvātaśoṇitam
virekāsthāpanasnehapānairgambhīramācaret

42.2

dvayormuñcedasṛkśṛṃgasūcyalābujalaukasā
deśāddeśaṃvrajetsrāvyaṃsirābhiḥpracchalenavā

42.3

aṃgamlānaunacasrāvyaṃrūkṣevātodbhavetuyat
purāṇāyavagodhūmaśālayobhojanematāḥ

42.4

mudgādiyūṣaḥ saghṛtomāṃsaṃprātudaiviṣkiram
śākaṃvāstukavetrāgrasuniṣaṇṇādikaṃhitam

42.5

śastāvātakaphekoṣṇālepādyāḥ paittikehimāḥ
daśamūlīśṛtaṃkṣīraṃsadyaḥ śūlanivāraṇam

42.6

pariseko'nilaprāyetadgatakoṣṇenasarpiṣā
kṣīraparisekaitiyojanānatupeyam | śūlaṃvyathā
lepovaruṇaśigrubhyāṃśūlaṃhantisakāṃjikaḥ

42.7

godhūmacūrṇaṃchagalīpayaścasacchāgadugdhorububījakalkaḥ
lepevidheyaṃśatadhautasarpiḥ sekepayaścāvikamevaśastam

42.8

agastipuṣpacūrṇenamāhiṣaṃjanayetpayaḥ
tadutthanavanītāktodehajaṃsphuṭanaṃjayet

42.9

māhiṣaṃnavanītañcakhaligomūtrasaindhavam
kṣīrañcāgnaupratāpyāṅgamamudvatrttyasphuṭanaṃjayet

42.10

lepaḥpiṣṭāstilāstadvadbhṛṣṭāḥpayasinirvṛtāḥ
dugdhenapiṣṭāhitatobhṛṣṭādugdhenirvāpitāḥ

42.11

amṛtānāgaradhānyakakarṣatritayenapācanaṃsiddham
jayatisaraktavātaṃsābhaṃkuṣṭhānyaśeṣāṇi

42.12

iti pratyekaṃkarṣātikarṣatritayam
atha vātaśoṇitopāyaḥ
gūḍūcyāḥ svarasaṃkalkaṃcūrṇaṃvākvāthamevavā
prabhūtakālamāsevyamucyatevātaśoṇitāt

42.13

atha vātaraktaharopāyaḥ
pītaḥsagugguluḥkvāthoguḍūcyāvātaraktajit

42.14

athāmavātaharopāyaḥ
ghṛtenavātaṃsaguḍa vibandhaṃpittaṃsitāḍhyāmadhunākaphañca
vātāsramugraṃrubutailamiśrāśuṃṭhyā mavātaṃśamayedguḍūcī

42.15

atha sarvāṃgavātaraharopāyaḥ
vāsāguḍūcīcaturaṅgulānāmeraṇḍatailenapibetkaṣāyam
krameṇasarvāṃgajamapyaśeṣaṃjayèdasṛgvātabhavaṃvikāram

42.16

caturaṃgulaṃśoṇālumūlam
atha vātaraktaharopāyaḥ
tisrothavāpaṃcaguḍenapathyādagdhvāpibecchinnaruhākaṣāyam
tadvātaraktaṃśamayetyudīrṇamājānusaṃbhinnamapihyavantyam

42.17

atha vātaraktaharaḥ kalkaḥ
rububījāmṛtākalkovātāsraṃhantisevitaḥ

42.18

atha saghṛtaguḍasevanaguṇāḥ
kaphavātāsravīsarpakaṇḍūjitsaguḍaṃghṛtam

42.19

atha paṭolādikvāthaḥ
paṭolakaṭukābhīrutriphalāmṛtāsādhitam
kvāthaṃpītvājayejjantuḥsadāhaṃvātaśoṇitam

42.20

atha vātaraktaharaḥkalkaḥ
kaṭukānuttāyaṣṭīmadhuśūṃṭhī kalkaḥ samākṣikaḥ
gomūtrapītojayatisakaphaṃvātaśoṇitam

42.21

atha vātaraktaharaḥkaṣāyaḥ
dhātrīstaharidrāṇaṃ kaṣāyaṃkaphādhike

42.22

atha kaphādhikavātaraktarogopāyaḥ
kokilākṣāmṛtākvāthaṃpibetkṛṣṇāṃkaphādhike
pathyabhojītrisaptāhānmucyatevātaraśoṇitāt

42.23

atha navakārṣikakvāthaḥ
triphalāniṃbamaṃjiṣṭhāvacākaṭukarohiṇī
vatsāvanīdāruniśākaṣāyonavakārṣikaḥ

42.24

vātaraktaṃtathākuṣṭhaṃpāmāṃnaraktamaṇḍalam
kuṣṭhaṃkapālikākuṣṭhaṃpānādevāpakarṣati

42.25

pratyekaṃkarṣakam | pañcaraktikāmāṣeṇakarṣogrāhyaḥ
atha śatāvarīgūḍūcīghṛte
śatāvarīrasekalkeguḍūcyāḥkvāthakalkayoḥ
tulyaṃkṣīraṃghṛtaṃsiddhaṃvātāsṛkkuṣṭhajitparam

42.26

athāmṛtādyaghṛtam
amṛtāyaṣṭikāśmaryadrākṣābdāragvadhāmaraiḥ
gokṣurikṣuravṛścīravṛddhadārabalāvṛṣaiḥ

42.27

rāsnairaṇḍavarātikāmīruṇṭhīṣaṇotpalaiḥ
dhātrīrasasamaṃsarpiḥsādhitaṃtriguṇejala

42.28

gambhīrottānavātāsraṃtrikajaṃghorujārujam
hantyugraṃkroṣṭuśīrṣaṃcarugdāhaṃsānilaṃ jvaram

42.29

medodāvarttabradhnādīnidamāyurbalapradam
amaraṃdevadāru ikṣuraḥkokilākṣamūlam
vṛścīraḥ śvetapunarnavā | vyaktamanyat
atha guḍūcyāditailatrayam
guḍūcīkvāthakalkābhyāṃtailaṃdrākṣārasenavā

42.30

siddhaṃmadhukakāśmaryarasairvāvātaraktajit

42.31

guḍūcīkvāthadugdhābhyāmiticakrepāṭhantaram
atha khuḍḍākapadmakatailam
padmakośīrayaṣṭyāhvarajanīkvāthasādhitam
syātpiṣṭaiḥsarjamañjiṣṭhāvīrākākolicaṃdanaiḥ

42.32

khuḍḍākapadmakamidaṃtailaṃvātāsradāhannut

42.33

atha guḍūcītailam
tulāṃpacejjaladroṇeguḍūcyāḥpādaśeṣitam

42.34

kṣīradroṇantutābhyāñcapacettailāḍhakaṃśaneḥ

42.35

kalkairmadhukamaṃjiṣṭhājīvanīyagaṇastathā
kuṣṭhailāgurumṛdvīkāmāṃsīvyāghranakhaṃnakhī

42.36

hareṇuṃśrāvaṇīnyopaṃśatāhvāśṛṃgiśārive
tvakpatrājjunavikrāntāsthirātāmalakītathā

42.37

nataṃhrīberakeśaraṃpadmakotpalacandanam
siddhaṃkarṣasamairbhāgaiḥpānābhyāmanuvāsanaiḥ

42.38

sevyaṃvātāsrajohantisarvadhātvantarāśrayāḥ
svedakaṇḍūrujāyāsaśiraḥkaṃpāmayārditaḥ

42.39

hanyādvraṇakṛtāndoṣānguḍūcītailamuttamam

42.40

atha śatāvarītailam
śataṃpaktvāśatāvaryājaladroṇāvaśeṣitam
niṣkrāvyavipacettailaṃkṣīraṃ datvācaturguṇam

42.41

kalkairmṛṇālaśālūkaviṣa kiṃjalkamālatī
puṣpairhrīberamadhukaśārivāpadmakeśaraiḥ

42.42

medāpunarnavādrākṣāmaṃjiṣṭhābṛhatīdvayam
gaṃdhakasyacamūlānimūlaṃsahacarasyaca

42.43

aśvagaṃdhācabilvañcaśvadaṃṣṭrātrikaṭustathā
dviraṣṭrasthyamūlameteṣāṃyasmiṃstailevinikṣipet

42.44

śatapuṣpādevadārumāṃsīśaileyakaṃbale
caṃdane̍tagaraṃkuṣṭhamelācāṃśumatīvacā

42.45

vṛddhadārakakākolīmedāmadhukamutpalam
sarvametatsamaṃkṛtvā kalkairvairakṣasamanvitaiḥ

42.46

pānebastautathābhyaṃgenasyecaivapradāpayet
aṃgaśūlaṃśiraḥśūlaṃmehadaṇḍāgatānakam

42.47

vātaraktaṃsadāhañcavātapittādikaṃmadam
śothapāṇḍāmayaplīhakāmalāgaragṛdhrasī

42.48

yoniśūlaṃtvasṛgdoṣamādhmānevinihantica
kṣīṇaśukraujasāṃpuṃsāṃśastaṃvandhyāśubhapradam

42.49

śatāvarītailamidaṃkṛṣṇātreyeṇapūjitam

42.50

atha kāmalakāvaṭikā
aṃkoṭamūlaṃtriphalākuṇḍalīmāricainiśā
saptacchadākuṭīkuṣṭhaṃpratyekaṃkarṣikaṃbhavet

42.51

viḍaṃgamustakaṃkācaṃtālakaṃṭaṃkaṇaṃtrivṛt
rasagaṃdhakalohānāṃpratyekādvipalaṃkṣipet

42.52

gugguluṃtripalaṃ dattvāghṛtenaparipeṣitam
vaṭīkāmalakānāmagahanānandabhāṣitā

42.53

caturmāṣāvaṭīkhādyāgomūtreṇajaḍīkṛtā
vātaraktaṃnihantyāśunānādoṣasamudbhavam

42.54

kuṣṭhaṃnānāvidhaṃhantinānādoṣasamudbhavam
dadrukaṇḍūvicarcaścavraṇāśagaṃḍamālikā

42.55

bhagaṃdaropadeśāṃścavidradhiṃgardabhārbude
ślīpadaṃśothaśūlānikāsaśvāsamarocakam

42.56

plīhagulmodarāṣṭhīlāmehamedogalāmayān
jīrṇajvaramānāhañcapāṃḍvāditritayaṃjayet

42.57

saṃgrahagrahaṇīṃduṣṭāṃbalabarṇāgnivarddhanīm

42.58

atha piṇḍatailam
madhūcchiṣṭaṃsamaṃjiṣṭhaṃsasarjarasaśārivam
piṇḍatailaṃtadabhyaṃgādvātaraktarujāpaham

42.59

atha śārivādyaṃtailam
śārivāriṣṭakūṣmāṇḍapotakībhasmajā'mbunā
guḍūcīkvāthadugdhaṃcakramaraṅgarasenaca

42.60

pacettailaṃścatilajaṃdattaivaitānibhiṣagvaraḥ
kākolyaujīrakammedeśatāhvākṣīriṇīyutaiḥ

42.61

jiṅgīsikthāmṛtānantāsarjasaindhavacandanaiḥ
ṣaḍguṃjādhikacaturmā saṃkarṣadvitayasaṃyutam

42.62

hantivātāsrajaṃghoraṃsphuṭitaṃgalitantathā
carmadalañcapāmāṃnaṃtvagdoṣañcavipādikām

42.63

kuṣṭhānyarśāsivisarpavraṇaśothabhagandarān
naso'stivātaraktasyavikāroyaṃnahantica

42.64

atha vātaraktāntakorasaḥ
lohaṃphalatrikaṃcaivaśāṇamānaṃsamāharet
ṣaṭśāṇaṃvākucībījaṃyatnataḥ parikalpayet

42.65

trivṛccitrakamūlañcaśāṇaṃśāṇaṃsamāharet
śuṇṭhīśāṇatrayaṃdadyācchāṇaikaṃpippalīṃtathā

42.66

toladvayaṃguḍūcyāścatathāpaunarnavaṃdalam
tathāvāsakavalkañcamustaṃśāṇadvayaṃtathā

42.67

śāṇadvayaṃghoṣāvatīphalaṃ dadyādbhiṣagvaraḥ
piṣṭraikatrajalaṃ dattvāśuṣkaṃbhakṣetprayatnataḥ

42.68

māsamekaṃprayogeṇaprātaḥ kāledinedine
madhunā lehapiṣṭañcavātaraktaṃvināśayet

42.69

gambhīraṃdvandvajaṃcaivatridoṣajamathāpivā
nāśayennātrasaṃdehaḥ sarvakuṣṭhaṃtathaivaca

42.70

vātaraktāntakonāmaprayogomunisammataḥ

42.71

atha kaiśorakagugguluḥ
varamahiṣalocanodarasannibhavarṇasyagugguloḥprastham
prasthadvayaṃguḍūcyāstriphalāyāḥ pṛthagapiprastham

42.72

pañcāśatāḍhakajaleśeṣitamarddhaṃ pacetpaścāt
dattvāpiṇḍitaguggulu masminguḍavatsādhiteśīte

42.73

triphalātrikaṭuviḍaṃgaṃpṛthakpalāddhaṃ guḍūcyāśca
karṣakarṣaṃtrivṛtādantyoḥ saṃcūrṇyanikṣipettadanu

42.74

jalamuṣṇāyanupānaṃbheṣajamupayujyayaṃtraṇāhīnaḥ
vātāsraṃhantyakhilaṃsru taśuṣkaṃsphuṭitamāgataṃjānu

42.75

vraṇakāsagulmaśvayathūdararogapāṇḍupramehāṃśca
maṃdāgnitvavibandhaṃpramehaviṭkāṃścanāśayatyāśu

42.76

satataṃniṣevyamāṇaḥ kālavaśāddhantigadān
abhibhūyajarādoṣaṃyāticakaiśorakaṃrūpam

42.77

atha amṛtāgugguluḥ
prasthaṃguḍūcyāḥ prārthāddhaṃpratyekaṃtriphalāpuram
paktvādroṇe'mbhasaḥ śiṣṭepākādvanetataḥ kṣipet

42.78

koṣṇedantyamṛtāvyoṣaviḍaṃgatriphalārajaḥ
pratyekamarddhapalikaṃtrivṛccūrṇañcakārṣikam

42.79

vātāsrakuṣṭhamehārśaūrustambhabhagandarān
āmavātaṃvraṇaṃśothamamṛtāguggulurjayet

42.80

atha yogasārāmṛtaḥ
śatāvarīnāgabalāvṛddhadārakamuñcaṭā
punarnavāmṛtākṛṣṇāvājigaṃdhātrikaṇṭakam

42.81

pṛthakdaśapalānyepāṃślakṣṇacūrṇānikārayet
sarpiṣprasthamāḍhakāddhaṃkṣaudraṃcūrṇādvaśarkarā

42.82

pṛthaktrijātakapalaṃ dattvāmardyacabhakṣitam
vātāsṛkkṣayakuṣṭhāsṛkpittamanyāṃstathāgadān

42.83

hatvākarotipuruṣaṃvalīpalitavarjitam
yogasārāmṛtonāmalakṣmīkāntivivarddhanaḥ

42.84

uccaṭāraktāgrāhyāśreṣṭhatvānmilitacūrṇāddhaṃsamāśarkarā
atha svāyaṃbhuvogugguluḥ
alambuṣālohacūrṇamayorddhapalepṛthak
palatrayaṃ catāpyasyavākucyāścapalatrayam

42.85

śilājatutayostulyaṃpalānidaśagugguloḥ
sarvāṇyetānisaṃcūrṇyaguṭikāṃkārayedbhiṣak

42.86

śāṇaṃkārṣikaṃrṣāvātataḥkhādetprayatnataḥ
vātaraktānikuṣṭhāniśvitrāṇivividhānica

42.87

bhagandarānduṣṭavraṇāngrahaṇīśvraṇantathā
bastijāngudajāndoṣānpāṇḍutāmudarāṇica

42.88

śothaślīpadamānāhaṃyakṣmāṇañcaviśeṣataḥ
nāḍīvraṇānnihantyāśuāṃtravṛddhiścavidradhīn

42.89

vṛṣyobalyaścakeśyaścamedhāgnibalavarddhanaḥ
āyurvarṇakarastvacyaḥ putrasaubhāgyadastathā

42.90

bhagnasaṃdhānakṛtproktogṛdhradṛṣṭikaraḥparaḥ
jālapādena vikhyātonāmnāsvāyaṃbhuvobhuvi

42.91

atha kākolyādighṛtam
kākoliyugmamadhukaṃsaśivācadhātrī
jīvantimedayagala vapipṛśniparṇyau
drākṣāsapadmakatugācakulīraśṛṃgī
dvaujīrakāvapisamastacatuṣpalādhikam

42.92

yaṣṭriṃtvicūrṇyavipacecchanairrghaṭe'pāṃ
prasthaṃmṛtasyacatathāsvarasaṃguḍūcyāḥ

42.94

ghṛtasyapādaṃpuramevadattvāpunaḥ pacedvaidyavarovidhijñaḥ
kṛtvāvirekaṃvamanañcapaścādyathānupānaṃsudineprayujyāt 93
va taraktaṃmahāghoraṃdvandvajaṃsarvajantathā
āmavātañcavātañcanāśayennātrasaṃśayaḥ
kākolyādighṛtaṃhyetadvalavarṇāgnivarddhanam

42.95

vṛṣyaṃrasāyanaṃmedhyaṃvātaraktānaṃtakaṃvinuḥ
vātaraktagajendrāyakesarīmuninirmmitaḥ

42.96

atha vātaraktāntakorasaḥ
gaṃdhakaṃpāradaṃlauhaṃghanatālamanaḥśilā
śilājatuparaṃśuddhaṃsamaṃ sarvaṃvicūrṇayet

42.97

viḍaṃgaṃtriphalāvyoṣamabdhiphenaṃpunarnavā
devadārucitrakañcadārvīśvetāparājitā

42.98

cūrṇameṣāṃpṛthaktulyaṃsarvamekatrakārayet
triphalā bhṛṃgarājasyarasenaivatridhātridhā

42.99

bhāvanākhaludātavyātataḥ saṃcūrṇya bhakṣayet
madhunāmāṣamātrañcaprātaḥkāle dinedine

42.100

kṛtvā'nupānaṃnimbasyapatraṃpuṣpaṃtvacaṃ samam
śāṇamātraṃ ghṛtaiḥ kuryātsarvavātavikāranut

42.101

vātaraktaṃmahāghoraṃgaṃbhīraṃsarvajaṃjayet
sarvopadravasaṃyuktaṃsādhyāsādhyaṃnihantyalam

42.102

atha vajragugguluḥ
trikaṭutriphalādantīcitrakaṃ trivṛtāśaṭhī
viḍaṃgaṃmustakaṃrā tribākucīndrayavaṃvacā

42.103

aṃkoṭhamūlaṃkuṣṭhañcarājavṛkṣasyamūlakam
eteṣāṃpalikaṃgrāhyaṃtatsamaṃgugguluṃguru

42.104

bhallātatailaṃdvipalagodhṛtenajaḍīkṛtam
tatratāmraṃ ritārvaṃ dvayoḥ kuryātpaladvayam

42.105

sarvamekīkṛtaṃyatnātpeṣayitvāsupiṇḍakam
ghṛtabhāṇḍetu saṃsthāpyakhādenmāsacatuṣṭayam

42.106

guggulurvajranāmāyaṃgahanānandabhāṣitaḥ
deśakālavayovahnidṛṣṭvāvāyuṭivarddhanam

42.107

vātaraktaṃnihantyāśunānādoṣasamudbhavam
ślīpadaṃśothaśūlānimehame dogalāmayān

42.108

plīhagulmodarāṣṭhīlākāsaśvāsamarocakam
jīrṇajvarañcasānāhaṃbulavarṇāgnivarddhanam

42.109

saṃgrahagrahaṇīṃ duṣṭāṃpāṃṇḍyāditritayaṃ jayet

42.110

atha trinetrarasaḥ
garutmāndaradastīkṣṇaṃsvarṇāṅkhāvaṃgaśaktikā
śulbaścagaganaṃphenaṃrudhirañcatrinetrakam

42.111

pātālannṛpatiścaivavahnimūlocarāmaṭham
trikaṭutriphalāśigrucājamodāyavānikā

42.112

pippalīmūlabhārgīcalaśunaṃjīrakadvayam
ārdrakasyara senaivaguṭikāṃkārayedbhiṣak

42.113

mandānalāmavātaṃśleṣmāṇañcajalodaram
aśītirvātajādrogānpramehāṃścaivaviṃśatim

42.114

ghrāṇākṣikarṇajihvānāṃgadaṃścaivatridoṣajam
galitāṅgaṃvātaraktaṃsarvametadvyapohati

42.115

atha lāṃgalādyaṃlauham
vimardyayatnataḥ paścādvaṭikākolasammitā
lāṅgalyāmūlamuddhṛtyatriphalā trikaṭukāmṛtā

42.116

drākṣāguggulubhistulyaṃlohacūrṇaniyojayet
mātuluṃgarasainaivatriphalāyārasenaca

42.117

bhakṣayenmadhunāsārddhaṃ śṛṇukurvantiyatphalam
pādasphoṭaṃmahāghoraṃsarvagātrasyasphoṭanam

42.119

tatsarvaṃnāśayatyāśusādhyāsādhyañcaśoṇitam 118
atha guḍūcyādyaṃlauham
guḍūcīsārasaṃyuktaṃtrikratayamanvitam
vātaraktaṃnihantyāśusarvarogaharopi san

Linked texts (13)