Ashtangahridayasamhita 1.3.19.1
Sarvāṅgasundarā 1.3.19.1
- Language
- Sanskrit
1.3.19.1
atha ṛtucaryāmāha| tāṃ ca śiśirādyuddeśe+api hemāntādikrameṇa, śiśiracāryāyā hemantacaryāmūlatvāt| tatra sopapattikāṃ madhurādisevāṃ vidhatte-balina iti| yato hemante analaḥ prabalo bhavati| sa cālpendhanaḥ san dhātūn pacet| ato madhurādīn seveta| prābalye hetumāha-śītasaṃrodhāt, romakūpānāvṛṇvatā śītenārciṣāṃ bahiḥ pracāre vārite piṇḍitoṣmatvāt prabalaḥ| nanvevaṃ varṣāsvapyāpadyeta ityata āha-balinaḥ, balitve sati śītasaṃrodhāt| varṣāsu punarbalahāniḥ| nanu, prabalaścettatkiṃ snigdhoṣṇavīryāmlalavaṇān seveta ? ityata āha-vāyuneritaḥ,-śītajanitavāyunā sandhukṣitaḥ, sa dhātūn pacet| amlalavaṇau ca snigdhoṣṇavīryatvācchītasya tajjanitavāyośca viparītau| ayaṃ vidhiḥ kiṃ hemantamātre ? netyāha-hime,-śītayukte| hemante viśeṣye satyapyasminniti padaṃ hemanta eva hime eva, ayam vidhirnānyadeti niyamārtham| idaṃ copalakṣaṇam| tena yasyartoryallakṣaṇaṃ, tadyukta eva tasminneva tadvidhiriti| suśrutastu (u. a. 64/22) tiktakaṭukasevāmapyāha-"hemante lavaṇakṣāratiktāmlakaṭukotkaṭam| sasarpistailamahimamaśanaṃ hitamucyate||" iti| sāpyucitā, cīyamānakaphapratyanīkatvāt| hemante hi vātakaphau cīyate| yadāha khāraṇādiḥ-"pittaṃ śāmyate, tacchaityādvāyuḥ śleṣmā ca cīyate" iti|
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit