Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangahridayasamhita 1.3.38.1

Sarvāṅgasundarā 1.3.38.1

Language
Sanskrit

1.3.38.1

śiśire madhurasnigdhādinā āhāreṇa kālasvābhāvyācca śleṣmā sañcito+atiśayena styānatvādatikupito vasante ṛtāvarkāṃśutāpitaḥ- sūryaprabhābhirvilāyito, dravasvarūpatvājjalamiva viparītaṃ jāṭharāgniṃ hatvā, hi- yasmāt, rogān- vikārān, kurute- janayati| ataḥ- asmātkāraṇāt, taṃ- kaphaṃ, tvarayā- śīghrameva, jayet| doṣāniti kecitpaṭhanti| arkatāpita ityanenaiva siddhe aṃśuśabdo+atra raśmīnāṃ paṭimānaṃ sūcayati, na tathā śīte| tatra hi (saṃ.sū.a.4)- "dhūmadhūmrarajomandāstuṣārāvilamaṇḍalāḥ| digādityāḥ" ityadhijage| kairjayet? tīkṣṇairvamananasyavirekādibhirupakramet| tathā, laghūni rūkṣāṇi ca yāni bhojanāni, taiśca| tathā, vyāyāmaścodvartanaṃ ca āghātaśca taiśca kaphaṃ jayediti| caśabdo luptanirdiṣṭaḥ| tataḥ kaphamulbaṇaṃ- uddhataṃ, jitvā+anantaraṃ snāto+anuliptaḥ- samāliptaḥ karpūracandanāgurukuṅkumaiḥ| tathā, purāṇaṃ ca tadyavagodhūmaṃ ca, tathā, kṣaudraṃ- mākṣikaṃ, tathā jāṅgalaṃ ca tacchūlyaṃ ca- "śūlena saṃskṛtaṃ māṃsaṃ śūlyam" bhaṭitraṃ ca, tattāni bhuṅkte purāṇayavagodhūmakṣaudrajāṅgalaśūlyabhuk| śūlya iti "śūlokhādyat" iti yat| evaṃvidhaḥ san vayasyaiḥ- mitraiḥ sahita āsavādīn pibet| kimbhūtān? nirgadān- nivṛttagadānnirdoṣān, pibediti vakṣyamāṇena sambandho+atra dīpakatvāt| āsavo- yo dravyāṇyāsutya kriyate| uktaṃ ca- "madyākarādhikadravyamadirādyaiḥ kṛtastu yaḥ| so+ariṣṭaḥ syādāsavastu dravyāṇyāsutya yaḥ kṛtaḥ||" iti| sīdhuḥ- ikṣurasodbhavaḥ| mārdvīkaṃ- mṛdīkārasodbhavam| mādhavo- madhunā saṃskṛtaḥ| kimbhūtānāsavādīn? sahakārarasonmiśrān- adhivāsitān| tathā, priyayā- dayitayā, āsvādya- kiñcitpītvā, arpitān- ḍhaukitān| tathā, priyāsyasaṅgena surabhīn,-sugandhīn| tathā, priyānetrāṇyevotpalāni tairaṅkitān-sañjātaśobhān| tathā, saumanasyakṛtaḥ- cittaprasādakṛtaḥ| tathā, hṛdyān- hṛdayāya hitān| tathā, śṛṅgaberāmbu- śuṇṭhīkvathitajalaṃ pibet| tathā, sāraḥ-asanacandanādijaḥ, tena kvathitamambu pibet| tathā, madhunā yuktamambu madhvambu| jaladena- mustayā ca kvathitamambu pibet| ceti samuccaye|

Linked texts (1)