Ashtangahridayasamhita 1.6.316.1

1.6.316.1

kalambādiguṇānāha-kalambanāliketi| kalambo-nāḍyākāraḥ sūkṣmasuṣiro bahutoyajaḥ| nālikā-tasmādalpā ślakṣṇā mārpaḥ-maṇṭakaḥ| kuṭiñjaraḥ-prasiddhaḥ| kutumbako-droṇapuṣpī| cillī-prasiddhā| laṭvākaṃ-gugguluśākam| loṇīkā-gholikā| kurūṭakaḥ-śitivārakaḥ| gavedhukā-kasikā| jīvanto-raktanālo mārṣaḥ| jhuñjhuḥ-jhuñjhurūkaḥ| eḍagajaḥ-prapunnāṭaḥ| yavaśākaṃ-cillīsadṛśaṃ laghupatram| suvarcalā-ravibhaktā| sarvāṇyālukāni-piṇḍālukamadhvālukahastyālukādīni| sūpyāni-mudgādīnām śimbyaḥ patrāṇi ca| lakṣmaṇā \_ raktabinducchadā, tasyā idaṃ lākṣmaṇam| lakṣmaṇaṃ-yaṣṭīmadhu, tasyedaṃ lākṣmaṇamityeke| prāyograhaṇaṃ prapunnāṭādiṣu vyabhicārārtham| yadāha suśrutaḥ (sū.a. 46/271)-"kaphāpahaṃ śākamuktaṃ varuṇaprapunāṭayoḥ| rūkṣaṃ laghu ca śītaṃ ca vātapittaprakopaṇam||" iti| viṣṭabya jīryati-pacyamānaṃ viṣṭambhaṃ karotītyarthaḥ| ata eva pakvaṃ sat sṛṣṭaviṇmūtram| saṅgrahe tu (sū. a. 7)- cillīniṣpāvalaṭvākakurūṭakagavedhukāḥ| yātukā śālakalyāṇī triparṇī pīluparṇikā|| kumārajīvaloṇīkāyavaśākasuvarcalāḥ| kukuṇḍanalinījhuñjhumṛgadhūmakalākṣmaṇam|| ālukāni ca sarvāṇi tathā sūpyāni rālakaḥ| jīvantakaścañcuparṇī prapunnāṭaḥ kuṭherakam||' iti| kalambādīnāṃ saṃskārādivaśādviśeṣamāha-svinnaṃ niṣpīḍitarasamiti| pūrvaṃ svinnam, tato niṣpīḍitarasam, tato bahunā snehena sādhitam, na tu snehāktam, nātidoṣalamiti| atidoṣalagrahaṇāt kalambādīnāṃ kiñcitpittakaratvamapi jñeyam| vātaśleṣmakaratvoktistvatiśayārthā| uktaṃ ca suśrutena (sū. a.46/275)- "svādupākarasāḥ śītāḥ śleṣmalā nātipittalāḥ| lavaṇānurasā rūkṣāḥ sakṣārā vātalāḥ sarāḥ||' iti|