Ashtangasamgraha 1.22

1.22

āyurvedāgamaśuddhiṃ darśayitvā ātmana āgamakārakatāṃ cānantaraṃ tantramārabhate | tantraṃ cāyuṣaḥ pālanaṃ | āyurjīvitaṃ | tacca śarīrasambaddham | śarīraṃ ca doṣadrātumalāsamudāyaḥ | teṣāṃ ca dhātvādīnāṃ doṣā eva pradhānaṃ yato doṣebhya eva dhātūnāṃ pravṛttiḥ | tathāca mātuśceṣṭāya rasasya vahanapākasnehakāṭhinyādi doṣaprasādāllasyate | atasta eva pūrvamucyante vāyurityādi | udvebhyo'bādhikatve tritve punarvāgrahaṇaṃ niyamārtham | eta eva doṣā na caturtho 'sti | yathā suśrutoktāditi | samāsataḥ saṅkṣepataḥ na saṃsargabhedādivistareṇa | vistaratastu bahavaḥ | duṣaṇātmakādoṣāḥ| te ca vātādayaḥ pratyekaṃ tridhā triprakārāḥ | kathaṃ triprakārā ata āha pratyekaṃ vṛddhikṣayasāmyābhirbhedāt vāyurvṛddhaḥ vāyuḥ kṣīṇaḥ vāyuḥ sama iti | evaṃ pitta kaphayorapi vācyaṃ | teṣāṃ ca prākṛtamvarūpamapekṣya vṛddhyādigatirvijñeyā | vṛddhikṣayāvapi punarukṛṣṭatvādinā vividha utkṛṣṭā vṛddhirmadhyā vṛddhiralpā vṛddhiravaṃ kṣaye'pi vācyaṃ | sāmye tūtkarṣādyasambhavānna bhedaḥ | te vātādayaḥ vikṛtā'vikṛtā dehaṃ ghnanti varttayanti ca | vikṛtāḥ svarūpāccalitāḥ śarīraṃ ghnanti nāśayanti | avikṛtāḥ svarūpādcalitāḥ śarīraṃ varttayanti ||
nanu vātādayaḥ kiṃ niyatadeśā āhosvid vyāpino'ta āha ta iti| te doṣā vyāpino'pi sakalaśarīracarā api pratiniyatadeśāḥ | kaḥ kasya deśa ityata āha hṛnnābhyo riti | asyāyamarthaḥ nābheradho vāyoḥ sthānaṃ hṛnnābhyormadhye pittasya hṛdayādūrdhvaṃ śleṣmaṇa iti ||