Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangasamgraha 15.1

Śaśilekhā 15.1

Language
Sanskrit

15.1

annapānaśayanādiṣu viṣaṃ prayacchanti | striyaścānnapānādiṣu viṣaṃ prayacchanti rājñaḥ | kimbhūtāḥ ? tatpraṇidhiprayuktā amitracāracoditāḥ| kathaṃ dadati ? saubhāgyālobhena prāyeṇa bhūbhṛtyopidambastacchatrucārāḥ pāpaṇḍādicchadmanaivaṃ bruvanti, yathānenauṣadhena bhartre 'nnapānādiṣu dattena saubhāgyaṃ bhavatīti| kiṃbhūtaṃ prāṇācāryamāha| kulīnaṃ utkṛṣṭe kule jātam | snigdhaṃ rājñaḥ | āptamavisaṃvādibacanam | āstikamadṛṣṭamanvīti māninam | āryaṃ sādhuvṛttam | āryaparigrahaṃ tadvidhadārādikam | dakṣaṃ caturam | dakṣiṇaṃ rājño'nyeṣaśaṃ ca maitrīparam | nibhṛtaṃ rājakāryeṣu niścalam | anuddhataṃ namram | analasamutthānaśīlam | avyasaninaṃ aduḥkhāmibhūtam | anahaṅkṛtamanutsiktam | akopanasāhasikau prasiddhau| vākyārthāvabodhe vākyatātparyādhigame ca kuśalam| tathā niṣṇātaṃ kuśalaṃ vākyapāṭhāvabodhadhāraṇāprayogairaṣṭāṅgāyurvede | yathāmnāyamāgāmānatikrameṇa | suṣṭhu vihitau niṣpāditau yogakṣemau yena tathā| sannihitā nityanikaṭasthā agadā viṣṭaścikādipraśamanādayo yogā yasya | sātmyajñaṃ sarvasya deśādinā sātmyaṃ jānātīti | taṃ ca prāṇācārya rājā arthena mānena ca satkāreṇa ca pūjayedyathākālam | yathā guruṃ śiṣyaḥ pūjayati, pitaraṃ ca yathā putra iti | pratikūlaṃ dviṣṭhamapi tasya prāṇācāryasya vacanaṃ sāmprataṃ yuktamiti manyeta | yasmānna hi suśīlo'pi gajapatirniraṅkuśaḥ aṅkuśarahito janasya ślāghanīyo bhavati | tasmādrājā prāṇācāryāyattamāhārāvihārābhyāmātmānaṃ kuryāt | tatpratiṣiddha āhāro vihāraśca na vidheyaḥ, tadaṅgīkṛtaśca vidheya ityarthaḥ | bhadra iti jātyutkṛṣṭo hastī tacchāstreṣu prasiddhalakṣaṇaḥ | etena kiṃ prayojanamityāha | upāttamadṛṣṭādāgatamapi jīvitaṃ sāpādyamupāyabalena svayamanāyāsenaiva śarīramadhitiṣṭhati | eṣa ca mahānupāyo yadvaidyaparāyattatā ||

Linked texts (1)