Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangasamgraha 161.157

Śaśilekhā 161.157

Language
Sanskrit

161.157

etā yuktayo vākyārthasya yojanāddetoḥ sveṣṭasiddhiṃ dadati | yāni cāsadvādināmarthāsambandhapradarśanaparāṇi vākyāni teṣāṃ pratiṣedhakāḥ | līnagaditānāṃ vyatyāmag ditānāṃ leśargaditānāmuktiyaditānāṃ ca prakāśakāḥ | līnaṃ tadyat sphuṭaṃ vaktuṃ na pāryate | vyatyāsaḥ parasparavivartanam | leśoddeśena sparśaḥ | uktirvacanabhaṅgiḥ | etāśca yuktayo vākyanyāyodadhera saṅkhyaprakārasambhavinī jñeyasyeva jātayaḥ sāraṃ gṛhītvā evaṃ vyavasthitāḥ | padārthayojanāstu vyutpannānāṃ prasiddhā evetyata ācāyyeṇa noktāḥ | tāsu ca tatrabhavato hareḥ ślokau | saṃsargo viprayogaśca sāhacarye virodhitā | arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabdasyānyasya sannidhiḥ | sāmarthyamaucitirdeśaḥ kālo vyaktiḥ svarādayaḥ | śabdārthasyānavacchede viśeṣasmṛtihetava iti | anayorarthaḥ yeṣāṃ pakṣe aneko gośabdo vāgādiviṣayasteṣāṃ viśeṣāvacchede saṃsargādīni hetavaḥ | yeṣāmapyeka eva gośabdo vāgādyanekaviṣayābhidhāno'nekaśaktiyuktasteṣāmapi śaktyanavacchede saṃsargādīni viśeṣasmṛtihetavaḥ | tatra saṃsargo yathā | dhenurānīyatāmityatra sarvatra pratyagraprasavābhidhāyitvādvātvarthasandehe savatsateretyādinoktaḥ kiśoratarāvantyatamasaṃsargaḥ sandehavicchede hetuḥ | kvacidviprayogaḥ | yathā karabharahitā dhenurānīyatāmityukte yaiva nirjātakarabhasambandhā dhenuḥ saiva karabharahitā''nīyate | anyasyāratta karabharahitatvāvyabhicārādviśeṣaṇaṃ nopapadyate | kvacit sāhacarye | yathā śilā ānīyatāṃ gandhadravyāṇi cetyatra peṣaṇaśilaivānīkate| yathā rāmalakṣmaṇāvityatra rāmo dāśarathirevocyate | kvacidvirodhaḥ | yathā rāmārjunāvityatrārjunaḥ kārtavīrya eva | kvacidarthaḥ | yathā gopālakamānayādhyāpayetyatrārthādyasyādhyāpanaṃ sambhavati sa nāmnā gopālaka ānīyate na gavāṃ pātā | kvacit prakaraṇam | yathā bhojyāṅgeṣvamlādiśabdakeṣūpasaṃkriyamāṇeṣvetāvaducyate saindhavamānayeti ukte ca pradīyate lavaṇaṃ na cāśvādikam | kvacilliṅgam | yathā aktāḥ śarkarā upanayetyasmin vākye kasyāpyañjanadravyasya sambhave tejo vai ghṛtamityasmin vākyāntare dṛṣṭāt liṅgāt ghṛtasādhitatvaṃ śarkarāvṛttikāyā añjikriyā nirdhāryate | kvacicchabdāntarasannidhiḥ | yathārjunaḥ kārtavīryaḥ rāmo jāmadagnya iti | kvacit sāmarthyam | yathā anudarā kanyetyudaraviśeṣapratiṣedho gamyate | abhirūpāya kanyādīyatāmityatra cābhirūpatamāyeti gamyate | kvacidaucitī | tathā ca keṣāñcit prayoktṛṇāmaucityācchabdasya nindāpraśaṃsādyabhidhāyitvaṃ gamyate | yathā bhadramukheti dasyurākṣasādau | yathā vaṇijo vārāṇasījitvarā iti ca vadanti | kvaciddeśaḥ | yasyaivaśabdasya kvaciddeśe ninditavācitvaṃ tasyaivānyatra praśaṃsāvācitvaṃ prasiddhamevaṃ rūpam | kvacit kālaḥ | yathā pūrvāhṇe pacyatāmityukte viśiṣṭasādhanaiśca vikṣittirgamyate | sā ca viśiṣṭasādhanādivācamagṛhītvā pacanāviśeṣāvagatiḥ | rātrau tu nidrākṣayo gamyate | kvacidvyaktiḥ | yathā pulliṅgo dharmaśabda ātmaguṇaṃ vakti napuṃsakastu yajñam | kvacit svarādayaḥ yathā asthaṇḍileṣvityatra pūrvapadaprakṛtisādhāraṇatatpuruṣāvagatirasthaṇḍileṣvityatracāntodāttena bahuvrīhiḥ | ādigrahaṇāt kvacidvibhaktiḥ | yathā arddhamarddhaḥ arddhamiti dvitīyā karmapratīyate arddha iti prātipadikārthamātram | kvacittaddhitaḥ | yathā dāttaḥ kūpaityatra taddhite na vipāśāta uttarakūlabhavatvam | dakṣiṇakūlabhavatvaṃ na kūpasyeti spaṣṭam | kvacidvyañjanam | yathā susiktamityatra ṣatvasya bhāvābhāvābhyā suśabdasyopasargatvaṃ karmapravacanīyatvaṃ ca gamyate | evamanekamapyūhyamiti ślokārthaḥ |

Linked texts (1)