Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangasamgraha 17.13

Śaśilekhā 17.13

Language
Sanskrit

17.13

pāṇigataṃ hastalagnamannaṃ parimṛgeṇānyenāpanīya dantāntarasthaṃ ca śastrāviddhāṃ vakṣyamāṇadantaśodhanenāpanīyācāmet | ūrdhvakaphavego'nnapīḍayā śleṣmaṇaḥ śiraḥprāptiḥ | bahudrava āhāro yena bhuktastena tatkālaṃ śayyā nāśrayaṇīyā | athavā dravabhūttarabhojanamantabhojanaṃ yasyeti vigrahaḥ| ūṣmādaya āhārapīraṇāmakarāḥ| ūṣmāgniḥpacati| vāyuḥ sthānāt sthānamannasya pākāyāpakarṣati | kledo'nnasaṅghātaṃ ślathayati | sneho'nnasya kāṭhinyaṃ nāśayati | kālaḥ pariṇāmamannasya vapurvyāptimabhinirvartayati | teṣāṃ ca kledādīnāṃ samayogaḥ ahīnātimātratvamannapariṇāmodbhavavānāṃ doṣadhātumalānāṃ samatvakaraḥ sampadyate | kathameteṣāṃ kledādīnāṃ samayogo bhavatītyucyate | ucito'bhyantaḥ hitaśca pathyaāhārādikṛto dehasaṃskāraḥ evamabhyavahārādayo'pi sumanastvaṃ ca | eṣāṃ kledādīnāṃ samayogenānnasya pariṇāmāt kiṃ bhavatītyāha | pariṇamataḥ pariṇatiṃ krameṇa gacchato guṇā gurutvadravatvādayaḥ śarīrasthaiḥ gurutvadravatvādibhirekatvamāpadyante | athavā guṇaśabdo bhāgaparyāya eva gṛhyate triguṇā rajjurityatra yathā | jagataḥ pañcabhūtātmakatvāccharīrasyāpi pañcabhūtātmakatvādvṛddhiḥ samāneḥ sarveṣāmityanena nyāyena pariṇatāhāraguṇaiḥ sadṛśeṣu śarīraguṇeṣu vṛddhiriti yathāsvaśabdasyārthaḥ | śarīraguṇairviruddhāstvāhāraguṇāḥ svabhāvaprakṛtyādyapekṣayā viruddhādāraguṇaiśca vihatāhāraguṇāḥ śarīraṃ vihanyuriti |