Ashtangasamgraha 18.3

18.3

yasminnāhāre yanmānena bhujyamāne śarīrasyaivaṃrūpatā bhavati, sā mātreti piṇḍaparimāṇena | pratidravyāpekṣayā tūcyate gurūṇāmāhāradravyāṇāṃ svabhāvasaṃskārādyapekṣayā puruṣavalāpekṣayā vā tribhāgātitirarddhatṛptirvā | laghūnāṃ ca nātitṛptiḥ | yato laghūni vāyvagnibhāgādhikyenavalpayante | atastatsvabhāvenāgnisāmyādbhūyiṣṭhakarāṇyaivaṃ cāvidhinā yathoktakramādīnāmabhāvādevāpi svalpadoṣakartṛtvaṃ laghūnām| itarāṇi gurūṇi pārthivāpyaguṇabhūyastvādagnerviparītānnāśahetavaḥ | vyāyāmāgnibalādanyatra, vyāyāmakāraṇaṃ hi yadagnibalaṃ tatra guruṇyapyadoṣakarāṇi | eṣā mātrā | amātrā punaryathoktāyā hīnatvamādhikyaṃ vā | tatra hīnamātramāhāraṃ balavarṇanāśādīna karoti | sārasya balasya vidhmāpanaṃ nāśanam | yathoktādatimātraṃ punardeopāna prapīḍayata kukṣimāpūrya tiṣṭhati | tataste doṣāḥ tenaruddhamārgāstamevāhāramapakvamāviśya dvidhā kurvanti | kadācintadannaṃ viṣṭambhyāsate | athavā'nnaṃ pakvāpakvaṃ bahiḥ prerayanti | yadā tu viṣṭambhyāsate tadā'lasakanāmānaṃ rogamabhinirvartayanti | yadā prerayanti tadā visūcikām |