Ashtangasamgraha 26.24

26.24

pūrvaṃ ityādi | yo dhāturyasmāt pūrvaḥ sa vṛddhaḥ san paramanantaraṃ tathāvidhamātmasadṛśaṃ vṛddhameva kuryādityarthaḥ | evaṃ pūrvaḥ kāraṇāntareṇa kṣīṇa uttaraṃ tathāvidhaṃ kṣīṇameva karoti | yato dhātvāhārā hi dhātava ityuktam | iti doṣādīnāṃ vṛddhikṣayakāraṇamuktam | te ca doṣādayo duṣṭā rogakāraṇatāmeva yāntītyucyate | doṣā duṣṭā ityādi | doṣā vātādayo duṣṭā dhātūn rasādīn dūṣayanti | te tu doṣāḥ kathaṃ duṣyantītyāha | rasairmadhurādibhirbhuktairityarthaḥ | ubhaye doṣāśca dhātavaśca duṣṭā malān dūṣayanti | te ca malā duṣṭā malāyanāni malamārgān dūṣayanti | kāni tānītyāha | adho dve ityādi | adho dve gudameḍhre | śirasi sapta | dvau karṇau | dvau nāsāpuṭau | dve akṣiṇī | āsyaṃ ceti | tathā svedavahāni sakalaromakūūpāni iti malānāṃ śakṛdādīnāmayanāni mārgāḥ | ataḥ kāraṇādyato duṣṭadoṣadūṣitamalānāmāśrayabhūtāni malāyanānyatasteṣu yathāsvaṃ gadāḥ syuḥ | ya eva malo duṣṭastadayamasyaiva rogotpattirityarthaḥ | ete doṣādayo duṣṭā yato rogān kurvanti atasteṣāṃ doṣāṇāṃ viśiṣṭasthānāśrayeṇa rogā ucyante | tatra vātajā rogā vātavyādhinidāne vakṣyante | pittamityādi subodham | masūrikā masūravarṇapramāṇāḥ piṭakāḥ | kothanaṃ kledaḥ | svedasyātyudgamanaṃ bahirnirgamanam| asthisaṃsthitaṃ pittaṃ bhṛśaṃ dehe dāhaṃ karoti | vyāpino'pi yakṣmāṇaḥ sarvaśarīracarā vyādhayo raktapittādayaḥ | anantaraṃ śleṣmaṇo rogakartṛtvamāśrayaviśeṣeṇāha | śleṣmā tvacītyādi | śvetāvabhāsatā śvetavarṇadarśitvam | medasi sthitaḥ sthaulyaṃ pramehaṃ ca karoti | asthigataḥ svāśrayāṇāmasthnāṃ stabdhatvaṃ karoti | śukrasthitaḥ śukrasya sañcayaṃ dhāraṇena bahutvaṃ karoti | vibandho bahiṣpravṛttinirodhaḥ śukrasya | tasyaivātigurutvaṃ ca karoti | koṣṭhago jaṭharonnatyādīn karoti | tāṃstān kaphajān śleṣmajvaraśleṣmagulmakāmalādīn sarvān śleṣmodbhavān gadān karoti | viśi purīṣe mūtre ca tayorāśraye sthitā doṣā yat kurvanti tattatra tatra mūtrāghātātisārādāvupadekṣyate | ete ca malā vātādayo yadā indriyaṃ prāpnuvanti tadā tasya malopattaptasyendriyasya cakṣurāderya āśrayaḥ akṣyādistatra svāśraye upatāpaṃ vopaghātaṃ vā kurvanti svalpatvādupatāpamādhikyādupaghātamiti malānāmāśrayabhedena rogakartṛtvam |