Ashtangasamgraha 33.18
Śaśilekhā 33.18
- Language
- Sanskrit
33.18
nivāte deśe svedamācaret | kiṃbhūtaḥ antaḥ snehapānena bahirenderbhyaṅgādinā snigdhaḥ | tathā jīrṇānnaḥ | yasya hyastanamannaṃ jīrṇam | kiṃbhūtaṃ svedamācaredityāha vyādhītyādinā | tenaitaduktaṃ bhavati | vyādhyapekṣayā, vyādhitāpekṣayā, deśāpekṣayā, ṛtvapekṣayā ca | yathāvidha eva yogyo madhyo vā vara utkṛṣṭo vā avaro'lpo vā svedastamācarediti sambandhaḥ | tathā yaḥ puruṣaḥ kaphenārtaḥ sa rūkṣaḥ san svedamācaret | na tvantarbahisnigdhaḥ | kiṃbhūtaṃ svedamāha | rūkṣaṇaṃ kaphārte svedādā sneho na yojyaḥ | nāpi snigdhasvedaḥ | tathā kaphānile vātaśleṣmaṇi rūkṣasnigdhaṃ svedamācaredyaḥ kenacidaṃśena rūkṣaḥ kenacit snigdhastamiti | athavā paryāyeṇa rūkṣasnigdham | tathā āmāśayagate vāyau kaphe ca pakvāśayagate yathāsaṅkhyena rūkṣapūrvaṃ snigdhapūrvaṃ ca svedamācarediti sambadhyate | tenaitaduktaṃ bhavati | āmāśayagate vāyāvādau rūkṣasveda ācaraṇīyaḥ | paścāt snigdhaḥ | tathā kaphe pakvāśayagate ādau snigdhasvedaḥ paścādrūkṣa iti | kuta evaṃ niyama ityāha | sthānānurodhataḥ vāyurhyāmāśaya āgantuḥ | tacca sthānaṃ śleṣmaṇaḥ | atastadanurodhāttatrādau rūkṣaṇameva yojyam | etadviparītaṃ kaphe yojyam | alpaṃ vaṅkṣaṇayoḥ svedamācarediti sambandhaḥ | dṛśau netre muṣkahṛdayayośca svalpamatyantenālpaṃ svedamācaret | naiva vā sarvasarvikayā hṛdādiṣu svedamācaret | tathā padmotpalādibhiḥ svabhāvaśītaiḥ saktupiṇḍyā vā cakṣuṣī ācchādya svedamācarediti sambandhaḥ | tathā sarvasya svidyato muktāvalyādibhiḥ śītasaṃskāreṇa śītatarairhṛdayaṃ saṃspṛśet | svedasya samyagyogātiyogalakṣaṇaṃ cikīrṣuridamāha |
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit