Ashtangasamgraha 50.2
Śaśilekhā 50.2
- Language
- Sanskrit
50.2
purāṇe'tīte karmatasmañcite rajasi duṣṭarakte gate vāyunā strīdehādvahiḥ prerite ṛtorādyādinatrayaṃ paścānnave sāmpartikamāsabhavaṃ 'vasthite ārtavasaṃjñe labdhapratiṣṭhe sati śuddhe ca garbhasyāśaye doṣānupahate mārge ca śuddhe yenānupahataṃ śukraṃ kṣetraṃ prāpnoti | śuddha iti rajasā sambadhyate garbhāśayamārgābhyāṃ ca | śuddhiśca svābhāvikyaupādhikī ca | aupādhikī dravyasaṃskārakṛtā | bījātmanā garbhakāraṇamahābhūtasvabhāvena śukramavikṛtamavikṛtena ca harṣodīritena vāyunā aṅgādaṅgāt preritamanyaiśca sūkṣmasvarūpairmanarasracāribhistanmātrākhyairmahābhūtairanugataṃ strīkṣetraprāptyā karmavaśādārtavena miśrībhūta manvakṣaṃ miśrībhāvāhīnakālameva rāgādīnāṃ vaśe yo'nuvartate tathāvidhena manojavena jīvenābhisaṃsṛṣṭaṃ prāptasaṃyogaṃ garbhāśayaṃ śukramupayāti | rāgadveṣāvidyāsmitābhiniveśāḥ kleśāḥ | ete pañca mithyājñānāni| na pramāṇaṃ na cāpramāṇaṃ viparyayamātramiti kṛtvā avidyā mūlaṃ kleśānāṃ śeṣāṇām | sukhānuśāyī rāgastatprabheda eva dveṣaḥ krodhaḥ | asmitābhiniveśau mohaśabdenoktau | tatrāvidyā yā anitye pṛthivyādau nityabuddhiḥ bījagarbhavāsādinā aśucau strīśarīrādau śucibuddhiḥ duḥkhe ca pariṇāmatāpādibhirupabhogasukhe sukhabuddhiranātmani ca bāhyopakaraṇabhāveṣu śarīre cātmabuddhiriti | ātmano buddheścābhedagraha asmitā | anubhūtasukhasya tatsmṛtyā tatkāraṇaprāptau vṛddhī rāgaḥ | anubhūtaduḥkhasya tatprathaneṣu tātkālikī jighāṃsā dveṣa iti kleśāḥ | avidyā cānādiḥ eṣāṃ kleśānāṃ vaśamanuvartate yo jīva ātmā sa tathoktaḥ śubhāśubhāni karmāṇi tāni cātmanaḥ | kleśamūlatvāt karmaṇām | amūni ca karmāṇi pacyamānāni vipākena sukhāmukhalakṣaṇena punaravidyāmeva puṣṇantyato' vicchinnrena pravāheṇa karmaphalānurūpeṣu yonyantareṣvātmano manaḥprabhṛtibhiḥ saṃyogātnityasyāpi janma śabdenocyate | manojavenetyātmano niṣkriyatvānmanasā yuktasya kriyāvattvamiva darśayati | evaṃbhūtaṃ śukraṃ garbhāśayamupayāti | kāryāṇā ca kāraṇānuvidhāyitvāttatsabhā gatāṃ
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit