Ashtangasamgraha 6.10
Śaśilekhā 6.10
- Language
- Sanskrit
6.10
bhūmiṣṭhamuktaṃ tasyaiva viśeṣa ucyate deśaviśeṣeṇa| śvete mṛdi pradeśe sthitamudakaṃ kaṣāyarasatāṃ yāti| evaṃ kṛṣṇe madhuratām| pāṇḍure tiktatām| nīle kaṣāyamadhuratām| ūṣare ca lāvaṇyam| ūṣaro yo dagdhamṛdiva pradeśaḥ sa ūṣaraḥ syāt "ūṣaraḥ kṣāramṛttikā"| kapile sakṣāramudakaṃ bhavati| sakṣāraṃ kṣāratvaguṇayuktaṃ kṣāro nāma rasaviśeṣaḥ kṣāro'saumyaḥ kaṭhinabhāvavaiparītyakṛt| miśralakṣaṇe miśraguṇaḥ| sarvaśca bhūpradeśaḥ pañcabhūtātmakaḥ na sarvatra bhūtasāmyaṃ bhavati| ata ucyate āpyabhāgādhike deśe madhuramudakaṃ bhavati| pārthivaguṇādhike lavaṇāmlam| tejobhāgādhike tiktakaṭukam| vāyubhāgādhike kaṣāyam| ākāśaguṇādhike cānyaktarasatvādantarikṣasamaguṇam| bhūtādhikyaṃ ca viśiṣṭamanenaiva madhuratvādinā jñāyate| guṇaśabdaśca bhāgaparyāyaḥ| saṃkhyāyā guṇasya samānetyādinā vibhāgo guṇa iti ca| yathā| avyaktarasatvam| mūrtamahāmṛtasvalpatvādidamapi divyasadṛśaṃ śucau vistīrṇe kṛṣṇe śvetamṛdi ca sthitaṃ arkeṇa vāyunā cā'hatam||