Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 1.1.1.2.6
Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 1.1.1.2.6
- Language
- Sanskrit
1.1.1.2.6
yathā- aṅgulīgrahaṇena devadatto+api gṛhīto bhavati| avayavāntaravyākhyānapratijñā tu na labhyate, tāṃ tu pratyadhyāyameva kariṣyati| adhyāyamiti adhipūrvādiṅaḥ “iṅaśca” (pā. a. 2/4/47) iti karmaṇi ghañā sādhyam| tena adhīyate ityadhyāyaḥ| na cānayā vyutpattyā prakaraṇacatuṣkasthānādiṣvatiprasaṅgaḥ, yato yogarūḍheyamadhyāyasañjñā+adhyāyasya prakaraṇasamūhaviśeṣa eva dīrghañjīvitīyādilakṣaṇe paṅkajaśabdavadvartate na yogamātreṇa vartate| vakṣyati hi- “adhikṛtyeyamadhyāyanāmasañjñā pratiṣṭhitā” (sū. a. 30) iti; nāmasañjñā yogarūḍhasañjñetyarthaḥ| yadi vā karaṇādhikaraṇayorarthayoḥ “adhyāyanyāyodyāvasaṃhārāśca” (pā. a. 3/3/112) itisūtreṇa nipātanādadhyāyapadasiddhiḥ| adhīyate+asminnanena vā+arthaviśeṣa ityadhyāyaḥ| atiprasaktiniṣedhastūktanyāyaḥ| vyākhyāsyāma iti vyāṅpūrvāt khyāterlṛṭā sādhyam| cakṣiṅo hi prayoge+anicchato+api vyākhyātuḥ kriyāphalasambandhasya durnivāratvena “svaritañita” (pā. a. 1/3/72) ityādinā+a+atmanepadaṃ syāditi| ‘vi’ iti viśeṣe, viśeṣāśca vyāsasamāsādayaḥ| āṅayaṃ kriyāyoge, ye tu maryādāyāmabhividhau vā āṅprayogaṃ manyante teṣāmabhiprāyaṃ na vidmaḥ| yato maryādāyāmabhividhau cāṅaḥ prātipadikena yogaḥ syāt; yathā- “āsamudrakṣitīśānāṃ” (ra. vaṃ. a. 1) “āpāṭalīputrādvṛṣṭo deva” ityādau, ihāpi ca tathā| kriyāyogavirahe “upasargāḥ kriyāyoge” (pā. a. 1/4/59) iti niyamādāṅa upasargatvaṃ na syāt; tataścānupasargeṇāṅā vyavadhānād verupasargasya prayogo na syāt| yenāvyavahitaḥ sajātīyavyavahito vā dhātorupasargo bhavati|