Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Caraka 3.8

Jalpakalpataru 3.8

Language
Sanskrit

3.8

vakṣyamāṇatvāt | tathā tatraiva nimittaliṅgānyupalabhya gulme ityādinā cikitsāviśeṣārthameva dvandvajānāṃ trayāṇāṃ vakṣyamāṇatve'pi saṃkhyāyāṃ gaṇanābhāvena prakṛtisamasamavāyārabdhatvakhyāpanāt tridoṣajasya saṃkhyāyāṃ gaṇitatvena vikṛtiviṣamasamavāyārabdhatvaṃ prakṛtisamasamavāyārabdhatvañca khyāpitavān | viruddhopakramatvāditi tulyabalaviruddha upakrama ārambho yasya tasmāt | na hyasti sānnipātikajvarāderiva vikṛtiviṣamasamavāyārabdhatve'pi pañcakaṣāyakalpanaiḥ kalpitasaṃśamanauṣadhasattve'pi ṣaḍupakramāṇāṃ vātādiyogyānāṃ parasparaviruddhatvena tridoṣaharatayā yaugikatvaṃ nicayagulme vyādhisvabhāvāditi |
gaṅgādharaḥ- śoṇitagulmastviti uddiṣṭaḥ śoṇitagulmaḥ | striyā eveti na tu puruṣasyeti | śiśnādicihnasya prāṇimātrasyaiva puruṣapadenoktatvena tallābhāpatteḥ | nanu kuto na puruṣasya śoṇitagulma syādityata āha-garbhetyādi | garbhāt garbhāśayarūpakoṣṭhodāttaivesya rajaityākhyaraktasyāgamanena strītaḥ puruṣasya vaiśeṣyāt tadraktābhāvāt | prasādaraktantu vyādhisvabhāvānna gulmamārabhate | ārttavaśoṣitagulmasya nidānānyāha-pāratantryādityādi | pāratantryaṃ prāyeṇa parādhīnatvam | avaiśāradyāditi strījātīnāṃ svabhāvata eva prāyo
viśāradatvābhāvaḥ| satatamupacārānurodhāditi prāyeṇa gṛhakarmmānurodhaḥ strīṇāmasti teṣāmanyatamāt purīṣādīnāṃ vegodīrṇānapyuparuṇaddhi iti udīrṇevegānupasandhatyāḥ kṣipraṃ vātaḥ prakopamāpadyate| api ca | acirapatite abhinavapatite āmagarbhe āsaptamamāsikagarbhe alpakālātītapatite sati yā strī vātaprakopaṇānyāsevate, tasyāḥ kṣipraṃ vātaḥ prakopamāpadyate| athavā yā strī aciramalpakālātītaṃ prajātā prasūtā vātaprakopaṇānyāsevate, tasyā vāyuḥ kṣipraṃ prakopamāpadyate| athavā yā strī ṛtau sati vātaprakopāni āsevate tasyāḥ kṣipraṃ vātaḥ prakopamāpadyate| vidhisamprāptimāha-sa ityādi | sa iti vāyuḥ | yonyā mukham antaryonau rajaḥkṣaraṇasrotomukhaṃ māse māse tena vāyunoparudhyamānamakṣarat tadārttavaṃ karttṛ| tadvijñānārthaṃ liṅgānyāha-tasyā ityādi | oṣṭhayoḥ stanamaṇḍalayośca kāṣṇyaṃ kṛṣṇavarṇatvaṃ, stanamaṇḍalaṃ cūcukaṃ parita kṛṣṇamaṇḍalam | atyarthaṃ glāniścakṣuṣoriti cakṣuṣoralasyātiśayaḥ | dohadaḥ sarvverasāhārādiṣu

Linked texts (1)