Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.3.1

Bhānumatī 1.3.1

Language
Sanskrit

1.3.1

122) iti sūtranipātanādhyāyapadasiddhiḥ | tena, ādhīyate'sminnanena vā'rthaviśeṣa ityadhyāyaḥ | kvacidadhyāyaśabdo'yaṃ yogamātreṇāpi vartate, atastasya prakaraṇādiṣvatipravṛttiniṣedhārthaṃ vedotpattināmeti paṭhanti; tena nāmaśabdena saṃjñāvācinā vedotpattiśabdaḥ prakaraṇasamūha eva niyamyate | vyākhyāsyāma iti vipūrvādāṅpūrvācca khyāterlaṭā sādhyam, cakṣisaṅstu prayoge'nicchato'pi vyākhkhyātuḥ kartṛphalena saṃbandhādātmanepadaṃ syāt | 'vi' iti viśeṣe; viśeṣāśca vyākhyānagatāḥ samāsavyāsādayaḥ, tathā vyādhitacikitsāsvasthasvāsthyarakṣaṇād dvaividhyaṃ vā viśabdārthaḥ | dṛṣṭaśca viśabdo vaividhye | yathā-vibhavavān mahānākāśa iti vividho bhavo vibhavaḥ deśabhavaḥ sarvamūrtaḥ saṃyogaḥ, kāryabhavaḥ sarvatra śabdotpādaiḥ | āṅayaṃ kriyāyoge | ye tu maryādāyāmabhividhau vā āṅaḥ prayogaṃ manyante teṣāmabhiprāyaṃ na vidmaḥ | yato maryādāyāmabhividhau cāṅaḥ prātipadikena yogaḥ syāt | yathā- 'āsamudrakṣitīśaḥ, 'āpāṭalīputrādvṛṣṭo devaḥ'; ihāpi ca tathā | kriyāyogaivirahe “upasargāḥ kriyāyoge” iti niyamādāṅa upasargattvaṃ na syāt | tathā cānupasargeṇāṅā vyavadhānād verupasargasya prayogo na syāt, yenāvyavahitaḥ sajātīyavyavahito vā dhātorupasargo bhavati | vyāṅorubhayorapi cānupasargaṃtve tadarthānuguṇaśrutabhūriprātipadikakalpanāgauravaprasaṅgaḥ syāt | tasmāt śrutapratyāsannakriyāyogitvamevāṅo nyāyyam | maryādābhivyāptilabhyaścārthaḥ prakāravāci 'vi' śabdalabhya eva | atra kecit ṣaṭpadamasya sūtrasya vadanti |

Linked texts (1)