The Compendium of Suśruta 1.3.1
Bhānumatī 1.3.1
- Language
- Sanskrit
1.3.1
122) iti sūtranipātanādhyāyapadasiddhiḥ | tena, ādhīyate'sminnanena vā'rthaviśeṣa ityadhyāyaḥ | kvacidadhyāyaśabdo'yaṃ yogamātreṇāpi vartate, atastasya prakaraṇādiṣvatipravṛttiniṣedhārthaṃ vedotpattināmeti paṭhanti; tena nāmaśabdena saṃjñāvācinā vedotpattiśabdaḥ prakaraṇasamūha eva niyamyate | vyākhyāsyāma iti vipūrvādāṅpūrvācca khyāterlaṭā sādhyam, cakṣisaṅstu prayoge'nicchato'pi vyākhkhyātuḥ kartṛphalena saṃbandhādātmanepadaṃ syāt | 'vi' iti viśeṣe; viśeṣāśca vyākhyānagatāḥ samāsavyāsādayaḥ, tathā vyādhitacikitsāsvasthasvāsthyarakṣaṇād dvaividhyaṃ vā viśabdārthaḥ | dṛṣṭaśca viśabdo vaividhye | yathā-vibhavavān mahānākāśa iti vividho bhavo vibhavaḥ deśabhavaḥ sarvamūrtaḥ saṃyogaḥ, kāryabhavaḥ sarvatra śabdotpādaiḥ | āṅayaṃ kriyāyoge | ye tu maryādāyāmabhividhau vā āṅaḥ prayogaṃ manyante teṣāmabhiprāyaṃ na vidmaḥ | yato maryādāyāmabhividhau cāṅaḥ prātipadikena yogaḥ syāt | yathā- 'āsamudrakṣitīśaḥ, 'āpāṭalīputrādvṛṣṭo devaḥ'; ihāpi ca tathā | kriyāyogaivirahe “upasargāḥ kriyāyoge” iti niyamādāṅa upasargattvaṃ na syāt | tathā cānupasargeṇāṅā vyavadhānād verupasargasya prayogo na syāt, yenāvyavahitaḥ sajātīyavyavahito vā dhātorupasargo bhavati | vyāṅorubhayorapi cānupasargaṃtve tadarthānuguṇaśrutabhūriprātipadikakalpanāgauravaprasaṅgaḥ syāt | tasmāt śrutapratyāsannakriyāyogitvamevāṅo nyāyyam | maryādābhivyāptilabhyaścārthaḥ prakāravāci 'vi' śabdalabhya eva | atra kecit ṣaṭpadamasya sūtrasya vadanti |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit