The Compendium of Suśruta 16.13
Bhānumatī 16.13
- Language
- Sanskrit
16.13
tatretyādinā bandhaviśeṣārthaṃ tathā'saṃgheyakarṇaparityāgārthaṃ ca pālyākṛtiviśeṣānaha | yadyapi daśa karṇā atra bandhanārhā vaktavyāḥ, pañcāsādhyatvānna bandhyāḥ, tathā'pi pañcadaśakarṇabandhākṛtaya iti vacanādabandhyānāmapi bandhyasaṃbhāvanāmātraṃ bandhasaṃbandhājjñeyam | ye tu 'karṇākṛtaya' iti paṭhanti tadgranthaḥ spaṣṭa eva | tadyathetyupadarśanenāmī nemisandhānakādayo nityakarmadarśanādabhyāsācca prāyo jñātavyāḥ | pṛthulāyata ityādinā nemisandhānakādiviṣayamāha | nemisandhānaka iti nemisandhānabandhena bandhanīyaḥ | evamutpalabhedyakādāvapi vyākhyeyam | etadbandhānāṃ cānvarthamuktaṃ yat-teṣāṃ nāmabhirākṛtayo vyākhyātā iti | pṛthule vistṛte, same samapramāṇe, nemicakrasyeva | vṛttetyādau pūrvasmādvṛttatvaṃ pālyorviśeṣaḥ; ata evotpalatulyatayā utpalabhedyako bandho bhavati | hrasvetyādāvanatidīrghatvaṃ viśeṣaḥ, atrānekaśo vallūravat pāṭanaṃ kṛtvā vallūrakaṃ bandhaṃ vadanti | ete trayo bandhāḥ samobhayapālayaḥ | abhyantaro gaṇḍadeśaḥ, etadviparyayeṇa bāhyaḥ; atra dīrghaikapālikaṃ bandhadvayaṃ; tatrābhyantaraikapālerbahirāsañjanādāsaṅgimaḥ, bāhyaikapālestu gaṇḍāt kṛttena māṃsena yojanād gaṇḍakarṇaḥ; etayoḥ sandhānaślokau kecit paṭhanti, yathā-"ekaiva tu bhavet pāliḥ sthūlā pṛthvī ca yā sthirā | tāṃ dvidhā pāṭayitvā tu chittvā copari sandhayet ||"; tathā-"gaṇḍādutpāṭya māṃsena sānubandhena jīvatā | karṇapālimapālestu kuryānnirlikhya śāstravit" iti | atrāpāliḥ īṣatpāliḥ; āhārya ityubhayapārśvato'pyāhṛtya māṃsaṃ yojanīyaḥ | yasya pālidvayaṃ mūlata eva chinnaṃ sa pīṭhopamapāliḥ; nirvedhima iti punaḥ pradeśāntaravedhena niṣpannaḥ | asya lakṣaṇaṃ kecit paṭhanti-"yasya pālidvayamapi karṇasya na bhavediha | karṇapīṭhaṃ same madhye tasya viddhvā vivardhayet" iti | etadapālikaṃ bandhadvayam | aṇusthūlasamaviṣamapāliriti aṇusthūlattvābhyāṃ pālirekā samā, aparā viṣamā yasya sa tathā; tatra vaiṣamyaṃ likhitvā bandhena yojyata iti vyāyojimaḥ | abhyantaradīrghaikapālyā bāhyapālerapidhānād bāhyaḥ kapāṭasandhikaḥ | bāhyadīrghaikapālyā tvabhyantarahrasvapāleralpapidhānādardhakapāṭasandhiko bhavati | atraiva paṭhanti-"bāhyāyāmiha dīrghāyāṃ sandhirābhyantaro bhavet" iti | ete ca trayo bandhā viṣamapālayaḥ | daśaite bandhyā iti eteṣu bandhaḥ kāryakaro bhavati | asādhyānāha-tatretyādi | śuṣkaśaṣkuliriti śuṣkapālyadhiṣṭhānaḥ | itarā gaṇḍadeśānugā alpā pāliryasya | anadhiṣṭhānapāliriti alpatvenāvidyamānapālyadhiṣṭhāna ityarthaḥ | paryantayoriti gaṇḍabāhyakarṇayoḥ | tanuḥ pratanuḥ viṣamā ca sthūlālpābhyāṃ
pāliryasya sa tathā | grathitamāṃsasirāsantatā sūkṣmā ca pāliryasya sa yaṣṭīkarṇaḥ | nirmāṃsetyādau kākauṣṭhasadṛśatvāt kākauṣṭhakaḥ | ete ca pañca pālayo'pi pālyalpatākṣīṇāraktatvādinā bandhanāyogyā eva; kathaṃcidvaddhā api na sidhyantītyasādhyāḥ | eteṣāmasādhyatve hetumāha — bandhyedhvapītyādi; kiṃvā pūrveṣāmeva daśānāṃ bandhyānāmasiddhau hetumāha — bandhyedhvapītyādi | dāhādibhirupadravairbandhanārhā api na sidhyantītyarthaḥ || 9-13 ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit