Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 16.4

Bhānumatī 16.4

Language
Sanskrit

16.4

rakṣārthaṃ kumāratantraṃ “karṇavyadhe kṛte bālo na grahairabhibhūyate | bhūṣyate'sya mukhaṃ tasmāt kāryastatkarṇayorvyadhaḥ” iti | yadyapi ca karṇayorvyadhena vraṇini bāle rakṣobhayaṃ bhavati, tathā'pi tadalpakālaṃ pratikartavyaṃ ca, tena cirakālaṃ rakṣārthaṃ tadalpaṃ tyajyata eva, yathādoṣamalpāgnervirecanaṃ cirakālāgnivṛddhikārakaṃ tatkālamalpāmimāndyakārakamapi kriyate | karṇavyadhastu kulasthityā trivarṣe pañcavarṣe vā bāle kartavyaḥ | sa liha saṃvatsarādibhādraṃ māsamārabhya ṣaṣṭhe māse māghe vā saptame phālgune kartavya ityāha—tau tu ṣaṣṭha ityādi | muhūrtāḥ śivabhujagādayaḥ; tithyādiprāśastyaṃ jyotiṣaśāstre jñeyam | abhisāntvanaṃ bālasya karṇavyadhaśabdabhayaparihārārtham | daivakṛte chidre iti daivena karṇavyadhārthaṃ sūryālokadṛśyamānapratanupradeśarūpaṃ sirādibhī rahitaṃ nirlohitāgamanaṃ ca kṛtamastīti bhāvaḥ | pratanu kaṃ pattalaṃ, bahalaṃ ghanaṃ vadanti | atra kecidvadanti—yataḥ sirāvyadhādhyāye “karṇayoścatasraḥ, tāsāṃ śabdavahāmekaikāṃ pariharet” (śā. a. 8) iti vakṣyati, tena tadadhikasirābhidhānamihānuktamiti; kiṃ tu tatra sthūlavibhāgena sthūlasirācatuṣkamuktam, iha tu sūkṣmasirāvyadhenādhikaṃ vaktavyaṃ, yato bhoje'pi “lohitā marmarī kṛṣṇāḥ karṇapāliśritāḥ sirāḥ | tāsāṃ tu vyadhane doṣānanupūrveṇa me śṛṇu || manyāstambho'patānaśca śūlo vā lohitāvyadhāt | vedanā granthayaścaiva marmarīvyadhanāt smṛtāḥ || kālikāvyadhanācchotho jvaro dāhaśca jāyate” iti | trayaḥ sthūlavibhāgenātra paṭhitāḥ sirāḥ, tantrāntare sūkṣmavibhāgena dvāsaptatiḥ paṭhyante | etatsirātrayavarjanaṃ ca daivakṛtacchidravyadhādeva bhavati | yathāsvamiti jvarādicikitsayaiva |

Linked texts (1)