The Compendium of Suśruta 2.3
Bhānumatī 2.3
- Language
- Sanskrit
2.3
upanayanayogyaṃ puruṣamāha-brāhmaṇetyādi | anvayo'trāyurvedādhyāyikulaṃ; vaya iti prathamamadhyamamevādhyayanocitatvāt; śīlaṃ naisargikaṃ vṛttaṃ, tacceha praśastamucitamārgapravṛttisvarūpaṃ gṛhyate; śauryaṃ durgeṣu viṣameṣu gamyaṃ; śaucaṃ snānādi bāhyamāntaraṃ ca manaḥśuddhiḥ; arthitvaṃ prakṛte śāstre jñeyaṃ; vinaya indriyajayaḥ; śaktiriha śāstragrahaṇalakṣaṇā śaktirjñeyā; balaṃ vyāyāmādikṣamaṃ jñeyaṃ, tato hi gurusevāpāṭhādau ca kṣamo bhavati; medhā dhāraṇāvatī buddhiḥ; dhṛtirnirṇayātmikā buddhiḥ; smṛtiḥ atītāthasmaraṇaṃ; pratipattirupadiṣṭārthāvabodha iti jñeyaḥ | tanuśabdo jihvādibhistribhiḥ, prasannaśabdaśca cittādibhistribhiḥ saṃbadhyate | ceṣṭā kāyavyāpāra iti | tanujihvādayo varṇoccāraṇādisamarthatayopādeyāḥ, tanujihvādayaḥ sacchiṣyalakṣaṇaṃ vā | ete ca guṇāḥ svarūpakathanenaivādhyayanopakārakāḥ pratibhāntīti na punaradhyayanānuguṇatayā vyākṛtāḥ | tasmai deyamityanenaivānyasyānupaneyatāyāmarthalabdhāyāmapi punaḥ ‘tato viparītaguṇaṃ nopanayet’ iti vacanaṃ viparītaguṇasya śāstrābhyāsāyo gyatayā sarvathānupaneyatādarśanārtham | tena yathoktaguṇeṣu ekadviguṇābhāve'pyupaneyatā sūcitā bhavati | śūdramapītyādi granthamanāṣaṃ manyante, tantrāntareṣu śūdrānadhikāradarśanāt | yaduktaṃ carake— “sa cādhyetavyo brāhmaṇa-rājanya-vaiśyaiḥ” (ca. sū. a. 30) iti, bhālukinā'pyuktaṃ— “vedopavedalāñca kathañcicchūdrairadhyetavyam” iti varṇatrayādhyeyatā darśitā bhavati | kiṃ tu sacchūdrasya vaiśyavidhyatideśāt; yathā-“namaskāreṇa mantreṇa pañcayajñān samāpayediti”
paṭhanāt pañcayajñādhikāraḥ sacchūdrasya, tathā''yurvede'pi śiṣṭācāraparamparāpariptaptaḥ sacchūdrasyādhikāra ityanye | tantrāntareṣu tu śūdrānadhikāraḥ sāmānyena śūdrādhikārapratiṣedhaparo na vaiśyavacchūdrādhikāraṃ niṣedhayati, tathā hārīte'pyuktam—“akulīnaṃ tyajet śiṣyaṃ” ityādau “viyoniṃ mlecchajātiṃ ca” iti punamlecchaniṣedhāt sacchūdrasya prasaktirarthāduktaiva; anyathā śūdramātrānadhikāre mlecchasya prasaktireva nāsti, tataḥ kutastanniṣedhaḥ ? |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit