The Compendium of Suśruta 20.17
Bhānumatī 20.17
- Language
- Sanskrit
20.17
navadhānyetyādau māṣādīnāṃ purāṇānāmapi niṣedhaḥ | kalāyo'tra tripuṭaḥ, hareṇusatīnayostu “anyairevaṃvidhairvā'pi mudgādīnāṃ rasena vā” (sū. a. 19) iti vacanena vidhānameva | ajāṅgala māṃsamityasya pradhānakalpanayā jāṅgalaśabdo'yaṃ jaṅghālaviṣkirayoreva vartate, tena tadanyeṣāṃ sarveṣāmeva niṣedhaḥ | etacca carake-śotha eva “grāmyābjānūpaṃ piśitalavaṇaṃ” (ca. ci. a. 12) ityādinā atrājāṅgalenoktagrāmyasya niṣedhādvyākhyāyate; evaṃ jāṅgalavacanenaivānūpaudakaniṣedhe prāpte punastadvacanaṃ viśeṣeṇa tanniṣedhārthamiti vyākhyānayanti | kiṃtu, ajāṅgalaśabdenātra māṃsavarge prathamoktajaleśayānūpagrāmyakravyabhujaikaśaphajaṅghālarūpaṣaṇmāṃsavargoktajāṅgalavyatiriktapañcavargamāṃsaniṣedho vivakṣitaḥ; ānūpaudakaśabdena ca tatraivoktajaleśayānūpayorviśeṣeṇa doṣakāritvānniṣedhaḥ; anena pañcavidho'pi punastatroktajalacarādirniṣiddhaḥ ( anye punaḥ ‘ajāvikānūpaudakamāṃsaṃ' iti paṭhanti ) | prabhṛtigrahaṇaṃ samastaguruvidāhyāditantrāntaroktaniṣiddhatayoktagrahaṇārtham | yaduktaṃ carake-“grāmyābjānūpaṃ piśitalavaṇaṃ śuṣkaśākaṃ navānnaṃ gauḍaṃ piṣṭānnaṃ dadhi sakṛśaraṃ vijjalaṃ madyamamlam | dhānāvallūraṃ samaśanamatho gurvasātmyaṃ vidāhi svapnaṃ cāratrau śvayathugadavān varjayenmaithunaṃ ca" ( ca. ci. a. 12 ) iti | atra ca prabhṛtigrahaṇagṛhītānāṃ navadhānyādivaddoṣakartṛtvamiti | takrānta - ityādi | doṣasaṃjanana iti vraṇadoṣajananaḥ, vraṇadoṣaśca vraṇaduṣṭireva | yadi tu vātādayo'tra doṣā vivakṣitāstadā bhūyasāṃ vātādijanakānāṃ vidyamānatvāt pratiniyatanavadhānyāyabhidhānaṃ syāt | vraṇaduṣṭirapi yadyapi doṣaduṣṭipūrvakaiva bhavati, tathā'pi dravyamahimnā yāni dravyāṇi vraṇaduṣṭilakṣaṇavyādhikāriṇī tānīhocyante | tena navadhānyādīnāmiha vraṇaduṣṭau kartavyāyāṃ doṣānantarīyakatayā duṣṭedoṣakaraṇamapi bhavati | yathā-mṛt
pāṇḍuroge, viruddhāśanaṃ kuṣṭhe, atyaśanamajīrṇe kartavye doṣamapi tannāntarīyakatayā karoti | taduktaṃ tantrayuktiṣu māṃsādīnāṃ vraṇaduṣṭikartṛtvaṃ, yathā—‘‘mṛtpiṇḍo'dbhiḥ klidyate evaṃ māṣatiladugdhaprabhṛtibhirvraṇaḥ’’ (u. ta. a. 65) iti | tathāhi dravyaprabhāve carakaḥ—‘‘kiṃciddoṣapraśamanaṃ kiṃciddhātupradūṣaṇam | svasthavṛttau mataṃ kiṃciddravyaṃ trividhamucyate’’ (ca. sū. a. 1) iti |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit