The Compendium of Suśruta 21.21
Bhānumatī 21.21
- Language
- Sanskrit
21.21
viruddhauśanaṃ yato vyādhikaraṃ na bhavati tadāha—sātmyata ityādi | sātmyata ityabhyāsasātmyatayā | alpaṃ hīnaśaktitvādabhibhūtaṃ na karoti kāryam | taruṇasya pratyagrabalavatvādvitathaṃ bhavati | snigdhavyāyāmabalina iti snigdhasya srotaḥsu na tiṣṭhati doṣaḥ, tathā ca doṣavigamādviruddhaṃ vitathaṃ bhavati; vyāyāminaśca vyāyāmenaiva doṣakṣayaḥ | taduktaṃ "vyāyāmaṃ kurvato nityaṃ viruddhaṃ vitathaṃ bhavet" ( ci. a. 24) iti; balinastu balābhibhūtā eva doṣā na jāyante na kurvanti vā kāryam | yaduktaṃ—"balaṃ hyalaṃ nigrahāya" ( ca. ci. a. 3) iti | kecidata ūrdhvaṃ viruddhānityādinā rasavīryavipākavirodhidvandvān paṭhanti; tanna, yataḥ sarvarasābhyavahāro vihitaḥ śāstreṣvekarasābhyavahāraśca niṣiddhaḥ; tathāhi "ādau madhuramaśnīyāttato'mlalavaṇau rasau" (sū. a. 46) ityādivacanādva viruddhenātroktarasasyaivābhidhānam | virodhastu rasādīnāṃ parasparaviruddhajanakatvena vivakṣita eva | yadvakṣyati—"anyonpratyanīkānāṃ rasānāṃ snigdharūkṣayoḥ | vyatyāsādupayogena prakṛtiṃ gamayedviṣam" iti | na tu ghṛtamadhuvanmelakaviruddhatvaṃ rasādīnām | uktavairodhikeṣveva rasādayo'pi viruddhā bhavantyeva, tadarthamevoktaṃ yat—viruddharasavīryā-
ṇīti | keciddhitāhitaprakaraṇāgatatayā vāyorapi digviśeṣaparigrahāddhitāhitatvādaguṇaṃ paṭhanti 'pūrvvaḥ salavaṇaḥ' ityādi; etacca pāṭhapakṣe vyaktārthameva || 14-21 ||—
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit