The Compendium of Suśruta 30.67
Bhānumatī 30.67
- Language
- Sanskrit
30.67
yathāsvamityādi | prakṛtisvapna iti pittaprakṛtiḥ “kanaka-palāśa-karṇikārāṃn paśyet” (śā. a. 4) ityādi, tathā kaphaprakṛtiḥ “suptaḥ san kalahaṃsa-cakravākān saṃpaśyet” (śā. a. 4) ityādi | vihata iti śubhaphalo'śubhaphalena paścāddṛṣṭena bādhyate | taduktaṃ carake—“akalyāṇamapi svapnaṃ dṛṣṭvā tatraiva yaḥ punaḥ | paśyet saumyaṃ śubhasvapnaṃ tasya vidyāt śubhaṃ phalam” (ca. iṃ. a. 5) | tathā vihataśabdenaiva tantrāntare viphalatvenaiva kathitā atidīrghasvapnādayo grāhyāḥ | uktaṃ hi carake— “divā svapnamapahisakhamavatīdīrgha tathaiva ca | dṛṣṭaḥ prathamayāme yaḥ svapnaḥ so'pyaphalo bhavet” (ca. iṃ. a. 5) iti | cintākṛtaśabdena dṛṣṭaśrutānubhūtaprārthitakalpitānāṃ pañcānāmapi vikalpānāṃ grahaṇam, etadvyatiriktasya tu bhāviphalasaṃbandhasyaiva grahaṇamiha (svapno nidrāyamāṇasya viṣayānubhavarūpaḥ kaiściduktaḥ) | sa ca svapno riṣṭarūpo manovahasrotasāmatibalaistribhireva doṣaiḥ pūritatvād dṛśyate | yaduktaṃ carake—“manovahānāṃ duṣṭatvādoṣairatibalaistribhiḥ | srotasāṃ dāruṇān svapnān kāle paśyati dāruṇe” (ca. iṃ. a. 5) iti | īdṛśaśca dāruṇo doṣaprakopaḥ pacyamānamārakādṛṣṭakṛta eva jñeyaḥ | evaṃ śubhaphalo'pi svapnaḥ pacyamānaśubhakarmajanya eva jñeyaḥ | (sakṛddṛśyamānastu svaphalaḥ svapnaḥ pacyamānadaivakṛta eva sanneriṣṭaṃ bhavati,) yathā—bhūtanimittādi pacyamānadaivakṛtameva śubhāśubhasūcakaṃ bhavati | yacca kaiścit bhūtādi viparītaṃ mṛtyunimittamātraṃ nāvaśyaṃ maraṇakhyāpakamucyate, tadriṣṭānāṃ dhruvaṃ maraṇagamakatayaiva pratyuktam | atra ca ye carake doṣajaśabdena vṛddhavātādijanyāśca vikārasūcakāḥ kathitāste'pi vātaprakṛtyādiṣu prakraitiguṇā eva boddhavyāḥ, vṛddhadoṣajanitatvāt | carake'pi vātaprakṛtyādisvapnā doṣajagrahaṇagṛhītā eva | yaduktaṃ—“dṛṣṭaśrutānubhūtaṃ ca kalpitaṃ prārthitaṃ tathā | bhāvikaṃ doṣajaṃ caiva svapnaṃ saptavidhaṃ viduḥ” (ca. iṃ. a. 5) iti | tatra bhāvikamiti bhāviphalasūcakam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit