The Compendium of Suśruta 34.2

34.2

triprakārā vyādhīnāmasādhyatā-liṅgaviśeṣayogāt, tathopadravaviśeṣayogāt, tathā riṣṭayogācca; tatra liṅgāsādhyatā svabhāvāsādhyānāṃ tridoṣavisarpādīnāmutpattisiddhaliṅgairaivāsādhyatā svasvaviṣaya eva darśanīyā, riṣṭāsādhyatā ca pūrvādhyāyairuktā, avaśiṣṭāmupadravāsādhyatāṃ yathāpradhānavyādhi darśayituṃ vāraṇīyo'bhidhīyate | yattu pūrvādhyāyeṣu jvarātisārādyabhibhūtaḥ śvāsānmriyate, tadyathā- "atīsāro jvaro hikkā chardiḥ śūnāṅgameḍhratā" (sū. a. 31) ityādinā mārakatvamuktaṃ tadariṣṭarūpameva, pacyamānamārakakrameṇa doṣaṃ gṛhītvā janitatvāt | upadravāsādhyatāyāṃ tu doṣāḥ svahetubalapravṛttā upadravāñjanayanti, upadravayogāccāsādhyo vyādhirbhavati | riṣṭe tu pūrvameva kriyāpathātikramaṇāddoṣāṇāṃ mārakatvaṃ, tato riṣṭajanma mārakatvabodhakaṃ bhavati | na ca vācyaṃ yadevamupadravāṇāmariṣṭatve'tra vaktavyopadravayogādapi vyādhermārakatvaṃ cedbhavati tadā vinā'pi riṣṭaṃ maraṇaṃ syādityapasiddhāntaḥ syāditi | upadravayogānmārake'pi vyādhau sadyomaraṇīyariṣṭapuraḥsarameva maraṇam, upadravo hi lakṣyanimittajanitatvānna riṣṭam, animirttaṃ ca riṣṭam | yadi vā upadravo'pi pacyamānamārakakramavaśādapyatikrāntakriyāpathadoṣajanitatvena riṣṭamapi bhavati | anye tu lakṣyanimittasyāpyupadravasya maraṇagamakatayā riṣṭatvaṃ vadanti; tanmate asādhyamārakavyādhiliṅgānāmapi riṣṭatvaṃ syāt | cikitsā vāraṇīyā yeṣūpadravāsādhyeṣu te vāraṇīyā upadravavanto vātavyādhāyaḥ, tānadhikṛtya kṛto'dhyāyo vāraṇīyaḥ | vāraṇīyasaṃjñaivāsyādhyāyasya yuktā, yenādhyayanasaṃpradānīye 'vāraṇo yuktasainīyaḥ' (sū. a. 3) iti paṭhyate | anye tvāraṇīya iti vyākhyātavantaḥ |