The Compendium of Suśruta 35.7
Bhānumatī 35.7
- Language
- Sanskrit
35.7
atha kiṃ viṣādeva nṛpatī rakṣya utānyasmādapītyāha—ekottaramityādi | etena śatamapamṛtyūnāmasti, tebhyo rājā rakṣaṇīyaḥ, viṣāttu viśeṣeṇeti prakaraṇārthaḥ | atharvāṇa iti atharvavedavidaḥ | tatra garbhavarṣeṇa samaṃ varṣaśatamāyurutsargalataḥ puruṣasya, tatra śatavarṣabhavatvenākālamṛtyavaḥ śatamityeke; anye śataśabdaṃ vipulavacanamāhuḥ | anye tu dvipaṣṭidoṣabhedād dviṣaṣṭiḥ; tathā manodoṣādaṣṭau, tatra kṣīṇavṛddhābhyāṃ catvāraḥ, dvandvavṛddhidvandvakṣayābhyāṃ dvau, ekavṛddhadvandvābhyāṃ dvau, evamaṣṭau; āgantavaśca triṃśat; evaṃ śatam | taduktaṃ kenacit—“mṛtyavo'ṅgamanodoṣanimittāstatra saptatiḥ | triṃśadāgantavasteṣu trayaḥ syustrividhāśca ṣaṭ || nava cāṣṭau tathā proktā bālabhūtatathāgamāt | abhicārābhiśāpakṣaṃgrahāśanijalānalaiḥ || śastrapātābhighātotthā mṛtyavo'parirakṣaṇāt” iti | aparirakṣaṇādityāhārādisevārūpaparirakṣaṇābhāvāt; kiṃvā śastraṃ khaṅgādi, pāta: patanam, evaṃ śataṃ pūryate; tacca śatamaparirakṣaṇādbhavati | yadyapi kālamṛtyurapi ebhireva doṣādibhirniyatakarmabalākṛṣṭairbhavati, tena tasya śatatvaṃ prāpnoti, tathā'pi tasya niyatāsādhyatvāttadvedakathanaṃ cikitsābhedāprayojakamiti na kriyate | yaduktaṃ carakeṇa “na tvasādhyānāṃ niyatānāṃ vikalpanā” (ca. sū. a. 10) iti | yasmādevaṃ bahavo mṛtyavaḥ santi ato nṛpasya jagatsthitikārakasya rakṣāhetumāha—doṣetyādi | rasaviśārado vaidyaḥ, purodhā mantraviśāradaḥ | rasaviśāradatvena ca rasajñānādhīnaṃ vīryādivijñānamiti kathitaṃ bhavati; tatra doṣanimittebhyastathā''gantunimittebhyaśca yuktivyapāśrayacikitsāsādhyebhyo vaidyasya prādhānyaṃ, daivavyapāśrayacikitsāsādhyebhyastu mantraviśāradasya prādhānyam |