The Compendium of Suśruta 45.10
Bhānumatī 45.10
- Language
- Sanskrit
45.10
rasaguṇāniti rasadharmān | madhure ṣaṭpadāmīṣṭatvaṃ pramehādau pipīlikāyupasarpaṇādinā madhuratvānumānārthamupayuktamitīhoktam | ṣaḍindriyāṇi manasā samam | amlaguṇe jaraṇa āhārasya; pācanaṃ vraṇaśothasya; bahiḥśīta iti sparśaśītaḥ; nayanasaṃmīlanaṃ sarvadā pihitākṣatvaṃ; kṣataṃ kṣaṇanaṃ, vihatam abhihatam, daṣṭaṃ vyāḍādinā, bhagnaṃ kāṇḍabhagnaṃ, cyutaṃ svasthānādbhraṣṭam, avamūtritaṃ mūtraviṣaprāṇimūtrayuktaṃ, parisarpitaṃ sarpādisaviṣaprāṇisṛṣṭaṃ, chinnaṃ niḥśeṣataśchinnaṃ, bhinnaṃ koṣṭhādi, sirādi viddham, utpiṣṭaṃ prahārādicūrṇitam | sarverasapratyanīkatā lavaṇasya lavaṇayoge sarveṣāmeva rasānāmabhibhavādanubhavasiddhatvājjñeyā | kaṭurase śodhana iti vraṇaśodhanaḥ | mado vyādhiviśeṣaḥ, uktaṃ hi carake—“mado madyamadākṛtiḥ” (ca. sū. a. 24) | tiktaguṇe rocana iti alpaṃ rocayati, yaduktaṃ— “tikto rasaḥ svayamarociṣṇurarocakaghnaśca” (ca. sū. a. 26) iti | śodhano vraṇasya | kaṣāyaguṇe ropaṇaḥ śodhanaḥ pīḍanaśca vraṇasya, pīḍano hṛdayasya vā; ākuñcanasyākṣepaṇaṃ niṣedha ityarthaḥ; kiṃvā ākuñcanamākṣepaṇaṃ ca karoti |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit