The Compendium of Suśruta 47.91
Bhānumatī 47.91
- Language
- Sanskrit
47.91
idānīṃ kṣīrādīnāmuktānāṃ gauravalāghavatāvadhāraṇārthamāha- kṣīramityādi | kaṣāyaḥ śṛtaḥ, tathā kaṣāyaḥ śīta iti yojyaṃ; tena kṣīraṃ, svarasaḥ, śṛtaḥ kaṣāyaḥ, śītakaṣāyaḥ, tathā kalkaḥ, tathā cūrṇaṃ ceti ṣaṭkalpā bhavanti; phāṇṭastvatrāpi vihitatvādeva noktaḥ, ye tu paṭhanti- "cūrṇaḥ kaṣāyaḥ śiśiraḥ śṛtaśca kalko rasaśceti tathā pradiṣṭāḥ | pañcaiva kalpā" iti, tanmate kṣīraṃ svarasena gṛhyate, phāṇṭaḥ śītakaṣāyabhedāt, cūrṇo nirdravatvāt kalkādbhinnaḥ; carake tu cūrṇaṃ kalka evāntarbhāvya phāṇṭena samaṃ pañca kalpanā uktāḥ; yaduktaṃ- "svaraso rasaḥ proktaḥ, kalko dṛṣadi peṣitaḥ | kathitastu śṛtaḥ, śītaḥ śarvarīmuṣito mataḥ | kṣiptvoṣṇatoye mṛditaḥ phāṇṭa ityabhidhīyate" (ca. sū. a. 4) iti |
iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāṃ suśrutatātparyadīpikāyāṃ bhānumatyāṃ sūtrasthāne virecanakalpanīyavijñānīyo nāma catuścatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit