Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 48.26

Bhānumatī 48.26

Language
Sanskrit

48.26

idānīmāntarīkṣaṃ tāvatsarvakālasevyamuktaṃ, punaḥ kālabhedena viśeṣeṇāntarīkṣaṃ, kaupodbhidayorapyanabhidrutatvādupādānam | mahāguṇatvāditi āntarīkṣamityanena saṃbadhyate | anye tu 'bhādrāśvinau varṣāḥ' iti vadanti; tena varṣāśabdena varṣāntāśvinasya grahaṇaṃ, tenāśvine
gṛhītāntarīkṣasyaiva upayoga iti vadanti; bhādre tu kaupodbhidayoḥ prayogamāhuḥ, kiṃtu śaracchabdena kārttikāgrahāyaṇagrahaṇaṃ syāt; na cāgrahāyaṇe sarvaṃ jalaṃ prasannaṃ, sarvaprasādasyāśvinakārttikarūpaśaradyeva carakādāvuktatvāt | kiṃ cāśvine śaradrūpe vihitasarvajalopayogo'tra noktaḥ syāt; "divā sūryāśusaṃtaptaṃ niśi candrāṃśuśītalam| kālena pakkaṃ nirdoṣamagastyenāviṣīkṛtam || haṃsodakamiti khyātaṃ śāradaṃ vimalaṃ śuci | snānapānāvagāheṣu hitamambu yathāmṛtam” (ca. sū. a. 6) iti | yadi ca māghādinā śiśirādikrameṇa varṣādi vyākhyāyate tadā hemantavidhānena hemantatulyatayā śiśirānabhidhānaṃ samādheyaṃ; yaduktaṃ carake—“hemantaśiśire tulye śiśire'lpaṃ viśeṣaṇam | tasmāddhaimantikaḥ sarvaḥ śiśire vidhiriṣyate ||” (ca. sū. a. 6) ityantena | tathā prāvṛṭśabdena varṣāprathamakālaḥ śrāvaṇaḥ prathamarūpo vaktavyaḥ | evaṃ ca granthasya mukhyārthatā na bhavati, tadvicāraṇīyo'yaṃ pāṭhakramastāvat | hemante sārasaṃ kaṣāyalaghutvāt, tāḍāgaṃ kaṣāyatayā kaṭupākatayā ca cīyamānakaphaharaṃ; vasante kaupaṃ sakṣāratvāt, cauṇḍyaṃ rūkṣatvācca kaphaharaṃ yujyate; grīṣme prāsravaṇaṃ pathyatvācchaityācca, audbhidaṃ madhuratvācca pittaśamanaṃ yuktam | prāvṛṣi kaupamiti tadākāśajalenābhinnatvāt | sarvameva saṃskṛtamiti sarvasyaivātivarṣeṇena duṣṭatvāt kvathanasaṃskāraḥ kartavyaḥ | kvathanavidhānamuktamanyatra yathā-"śāradaṃ cārthapādena pādahīnaṃ tu haimanam | śiśire ca vasante ca grīṣme cārdhāvaśeṣitam || aṣṭabhāgāvaśeṣaṃ ca kārayet prāvṛṣaṃ jalam” iti |