Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 49.60

Bhānumatī 49.60

Language
Sanskrit

49.60

sāmānyakṣīraguṇamabhidhāya gavyādiviśeṣaguṇamāha — alpābhiṣyandītyādi | raktapittaharatvamavasthāviśeṣe jñeyam | gavyetyādi chāgakṣīraguṇaḥ | śoṣo rājayakṣmā | 'ajānāmalpakāyatvāt' ityādi kecit paṭhanti | atra sarvavyādhiharamiti sarvadoṣaharaṃ, vyādhiśabdo doṣe'pi vartate; kiṃvā sarvaśabdo vipulavacanaḥ | aurabhramityādi | uṣṇamiti sāmānyoktakṣīraśītaguṇāpavādarūpam | evamanyatrāpi vyākhyeyam | śuddhe'nila iti doṣāntareṇāsaṃyukte anāvṛte ca, śoṇitena āvṛte yukte vāte taddhitam | mahābhiṣyandīti doṣadhātumalasrotasāmatiśayena kledaprāptijananam | ye'tra kṣīrasāmānyaguṇā uktā madhuratvādayaḥ punarukte tatprakarṣārtham | snigdhataramiti gavyādapi snigdhaṃ; yaduktamanyatra— "gavyaṃ tribhāgasnehonaṃ māhiṣāt parikīrtitam” | carake'pi ( sū. a. 27) snehā'nyūnamuktam | kārabhamiti auṣṭraṃ; tatra madhuramiti vacanaṃ lavaṇarasatve madhuratvaprāṣṭyartham | aikaśaphamiti vaḍavāyāḥ | atrāśvāyā iti vaktavye yadaikaśaphamiti sāmānyaśabdaprayogaṃ karoti, tato gardabhīprabhṛtīnāmapyekaśaphānāṃ kṣīragrahaṇārtham | śākhāvātaharamiti vacanādanyatra koṣṭhavātaṃ na hanti, śākhāśabdena ca bāhusakthigrahaṇam | raktādayo dhātavaḥ śākhā ityanye | āścotanamakṣipūraṇam || 50-60 ||—

Linked texts (1)