The Compendium of Suśruta 49.60
Bhānumatī 49.60
- Language
- Sanskrit
49.60
sāmānyakṣīraguṇamabhidhāya gavyādiviśeṣaguṇamāha — alpābhiṣyandītyādi | raktapittaharatvamavasthāviśeṣe jñeyam | gavyetyādi chāgakṣīraguṇaḥ | śoṣo rājayakṣmā | 'ajānāmalpakāyatvāt' ityādi kecit paṭhanti | atra sarvavyādhiharamiti sarvadoṣaharaṃ, vyādhiśabdo doṣe'pi vartate; kiṃvā sarvaśabdo vipulavacanaḥ | aurabhramityādi | uṣṇamiti sāmānyoktakṣīraśītaguṇāpavādarūpam | evamanyatrāpi vyākhyeyam | śuddhe'nila iti doṣāntareṇāsaṃyukte anāvṛte ca, śoṇitena āvṛte yukte vāte taddhitam | mahābhiṣyandīti doṣadhātumalasrotasāmatiśayena kledaprāptijananam | ye'tra kṣīrasāmānyaguṇā uktā madhuratvādayaḥ punarukte tatprakarṣārtham | snigdhataramiti gavyādapi snigdhaṃ; yaduktamanyatra— "gavyaṃ tribhāgasnehonaṃ māhiṣāt parikīrtitam” | carake'pi ( sū. a. 27) snehā'nyūnamuktam | kārabhamiti auṣṭraṃ; tatra madhuramiti vacanaṃ lavaṇarasatve madhuratvaprāṣṭyartham | aikaśaphamiti vaḍavāyāḥ | atrāśvāyā iti vaktavye yadaikaśaphamiti sāmānyaśabdaprayogaṃ karoti, tato gardabhīprabhṛtīnāmapyekaśaphānāṃ kṣīragrahaṇārtham | śākhāvātaharamiti vacanādanyatra koṣṭhavātaṃ na hanti, śākhāśabdena ca bāhusakthigrahaṇam | raktādayo dhātavaḥ śākhā ityanye | āścotanamakṣipūraṇam || 50-60 ||—
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit