Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 53.113

Bhānumatī 53.113

Language
Sanskrit

53.113

jaṅgamasnehottamaṃ ghṛtamabhidhāya sthāvarasnehottamaṃ tailamāha - tailaṃ tvityādi | āgneyamapi kiṃcidanuṣṇaṃ, yathā-saumyānāṃ muktādīnāṃ prabhā; tadvaduṣṇamapi kiṃcinnāgneyaṃ, yathā - matsyaḥ; tena taile āgneyamuṣṇamiti dvitayamapi kṛtam | bṛṃhaṇaṃ dhātupuṣṭikaratvāt | lekhanatvaṃ medaso vṛddhasyālpakaratvāt | vyavāyīti apakvameva sakaladehavyāpakaṃ; vikāsitvaṃ punaḥ prasaraṇaśīlatvaṃ srotovikāsakāritvaṃ vā | cakṣuṣyamiti nasyapariṇāmādinā, na tu pūraṇāt | vṛṣyamapi kecit srotaḥśuddhikaratvād dhātupuṣṭikaratvācca vadanti; na tu tailaṃ kṣīrādivad vṛṣyamiti vadanti | mārdavakaratvaṃ ca tailasya tathā sthairyakāritvaṃ ca | tathā hi carake dṛḍhagātrakāritvaṃ coktaṃ; yathā - 'sthiratāṃ dṛḍhagātratāṃ...ye vāñchanti ...tailaṃ pibeyuḥ' ( ca. sū. a. 13 ) iti vacanāt | teneha tailasya prabhāvāt kaṭhine dehe mṛdutākāritvaṃ, ślathe ca dehe sthiratākāritvaṃ ca kāryaṃ jñeyam | anilabalāsakṣayakaramiti anilayuktaśleṣmakṣayakaratvaṃ; kevalavātaharatvaṃ ca 'vātaśāntaya' ityanenaiva vaktavyaṃ; tathā hi carake "prabhūtaśleṣmamedaskāścalasthūlagalodarāḥ” ( ca. sū. a. 13 ) iti vātavyādhiyuktā eva prabhūtaśleṣmamedaskāḥ snehanīyā uktāḥ | kevalaśleṣmānile tailaṃ na mukhyaṃ bheṣajaṃ, carake hi "na ca śleṣmābhivardhanam |000 ( ca. sū. a. 13 ) tailaṃ" ityuktam | kecit paṭhanti - aśitaṃ pittajananamiti; tatrāśitamiti 'śo' tanūkaraṇe ityasmādbhāve ktāntaṃ sādhayanti; tenāśitamiti tanulakaramityarthaḥ | tathā carake'pi tailaguṇe paṭhyate"balaṃ tanutvaṃ laghutāṃ ye ca kāṃkṣanti" ( ca. sū. a. 13 ) iti | chinnaṃ niḥśeṣataśchinnaṃ, bhinnaṃ bhedyaviṣaye, cyutaṃ sthānādbhūṣṭam, utpiṣṭaṃ cūrṇitaṃ, mathitaṃ viloḍitaṃ, kṣataṃ kṣaṇanamātre, piccitaṃ yantreṇa, bhagnaṃ kāṇḍabhagnādi, sphuṭitam asthinirgataṃ phalaṃ, dāritaṃ dīrṇaṃ, nirbhugnaṃ vakrībhūtam | vastyādi khaviṣaye kupite vāte jñeyam |