The Compendium of Suśruta 56.205
Bhānumatī 56.205
- Language
- Sanskrit
56.205
saṃprati madyaṃ yathā madayati tadāha - tasyetyādi | tasya madyasya, vīryaṃ prabhāvaḥ śaktirvā nānāvidharasavīryarūpā, madayate iti madaṃ karoti | madajananasaṃprāptimāha - saukṣmyādityādi | dharmacatuṣṭayasya vahninā samānatvād vahnisamāgame hetuḥ, tathā ūrdhvagasvabhāvavahnisaṃgatatvāt svarūpāccordhvadhamanīhṛdayagamane ca hetuḥ, tathā hṛdayendriyacetovicālane ca hetuḥ | vikāsitvamapakvasyaiva sandhimokṣaṇaprayuktaprasaraṇaśīlatvam | tacceti vīryaṃ; ūrdhvaṃ hṛdayaṃ tathā ūrdhvā dhamanīrāgataṃ vīryamiti yojanā | vicālyeti hṛdayamityanena tathā indriyacetāṃsītyanena ca saṃbadhyate | vicālyeti vikṛtiṃ nītvā | etena hṛdayakṣobhalakṣaṇavikṛtyā tadāśritasyaujaso'pi tathā manasastathendriyāṇāṃ ca hṛdayānyavyatirekānuvidhāyitvena tadāśritānāṃ vikṛtirbhavati | taduktaṃ carake- "saukṣmyānmadyaṃ vihatyaivamojasaḥ svaguṇairguṇān | sattvaṃ tadāśrayaṃ cāśu saṃkṣobhya kurute madam || atipītena madyena vihatenaujasā tathā | hṛdayaṃ vikṛtiṃ yāti tatrasthā ye ca dhātavaḥ” ( ca. ci. a. 24 ) iti | hṛdayasthāścaraka evoktāḥ | yathā- "ṣaḍaṅgamaṅgaṃ vijñānamindriyāṇyathapañcakam | ātmā ca saguṇaścetaścintyaṃ ca hṛdi saṃsthitam” ( ca. sū. a. 30 ) iti |