The Compendium of Suśruta 60.66
Bhānumatī 60.66
- Language
- Sanskrit
60.66
kramāgatāna viṣkirānāha-lāva ityādi | lāvaḥ prasiddhaḥ; kapiñjalo gauratittiriḥ; varttīraḥ kapiñjalānūko vartakabhedaḥ, vartiko vaṭuhīti khyātaḥ; eṣāṃ bahuvacanāntapāṭhavicchedo viṣkireṣu guṇaprādhānyaṃ gamayati, tathā hi carake'pi - "lāvādyā viṣkirāḥ proktā vakṣyante vartakādayaḥ” ( ca. sū. a. 27 ) ityanena viṣkirāṇāṃ guṇamedārthaṃ bheda uktaḥ; vartako vaṭuhīti bhedaḥ, 'namṛkā' ityanye paṭhanti, atra namṛkā svalpā pāṇḍurā; vārtīkāḥ saṃghātacāriṇaḥ; cakoraḥ prasiddhaḥ; kalaviṅkaṃ bhṛṅgarājaṃ vadanti; kuraraḥ prasiddhaḥ mayūraśca; upacakraḥ kukuṭaśca prasiddhaḥ; sāraṅgāścātakaḥ; śatapatrako'ndhakuḍakaḥ; kutittirittirittiribhedaḥ; kuruvāhakaḥ kurukulyakaḥ; yavālako yavakakurakaḥ; prabhṛtigrahaṇena carakoktacāraḍādigrahaṇam | vikīrya bhakṣayantīva viṣkirāḥ | tribhiḥ caraṇayugalacañcubhirapahanti vilikhanti bhakṣaṇānveṣaṇārthamiti cyāhlāḥ | 'hala' vilekhane, ityasmāt kartaryacpratyayaḥ | kecicca lāvādivartakādivargayoḥ “vargau khādurasāvetau" ityādinā ślokena guṇaṃ paṭhanti | saṃgrāhītyādinā lāvaguṇamāha | laghuriti prakṛtilaghuḥ, kaṭuvipāka ityanena vipākalaghutvaṃ ca labhyate | tittiriguṇe sāmānyena sarvadoṣaharatve'pi abhihite guruṣṇamadhuratvādviśeṣeṇa vātaharatvaṃ jñeyam | yaduktaṃ carake - "tittiriḥ sañjayecchīghraṃ trīn doṣānanilolyaṇān” ( ca. sū. a. 27 ) iti || 59-66 ||