The Compendium of Suśruta 62.248
Bhānumatī 62.248
- Language
- Sanskrit
62.248
atra kecit pippalyādīnyapi sāmānyenānnasaṃskārakatayā keṣāṃcicchākatvenāpyupayogāt paṭhanti | tatra jīrakaṃ bahuvidhaṃ; jambīraḥ parṇāsabhedaḥ; surasaḥ surabhiparṇāsaḥ;
arjakaḥ śvetaparṇasaḥ; bhūstṛṇaṃ sugandhitṛṇaṃ, sugandhako gandhatṛṇamalpaṃ; kālamālaḥ kṛṣṇaparṇasaḥ; kuṭherakastadbhedaḥ; kṣavakaśchikkākārakaḥ; kharapuṣpo marubakaḥ; śigruḥ śobhāñjanaḥ; madhuśigrū raktapuṣpo'lpaviṭapaḥ śobhāñjanakaḥ; gaṇḍīraḥ śamaṭhaḥ, sa jalasthalajabhedād dvividhaḥ; tilaparṇī śrīhastinī; varṣābhūḥ punarnavādvayam | pippalīguṇe pittaprasādanīti madhurapākatayā pittaṃ prasādayati; anye 'pittāvirodhinī' iti paṭhanti | ārdramaricaguṇe śleṣmaprasekīti śleṣmaṇo'nyatra pittasya prakoparṇa kaṭutīkṣṇatvāt karotīti yuktam | ye tu cayamapi śleṣmaṇo vadanti tadanubhavaviruddham | maricaṃ sitamiti śobhāñjanakabījam | jīrakadvayamatra śuklapītabhedena | kāravī kṛṣṇajīrakaṃ; karavī kaṇajīrakaṃ, yamāniketyanye | upakuñcikā sthūlajīrakam | sārṣapaṃ kaphavātaghnamiti carakaviruddhaṃ; uktaṃ hi carake—"tridoṣaṃ baddhaviṇmūtraṃ sārṣapaṃ śākamiṣyate” (ca. sū. a. 27) iti | rājasarṣapaḥ śvetasarṣapaḥ | gaṇḍīraṃ veganāma cetyatra veganāma jalagaṇḍīram | mūlakasya bālasya tathā vṛddhasya tathā madhyasya tathā siddhasya tathā śuṣkasya pṛthagguṇānāha—kaṭutīkṣṇetyādi | mūlakapotikā atibālamūlakam | viṣṭambhi vātalaṃ śākaṃ śuṣkamanyatra mūlakāditi krimivrātātapahṛtaṃ śuṣkamityādinā niṣiddhamapi śuṣkamatra mūlakasya tadviparyayopadarśanārthamucyate | puṣpaṃ cetyādyanantaratvānmūlakasyaiva jñeyam | snigdha ityādinā rasonaguṇaḥ | snigdho'rucighna ityādi kṣīrapalāṇḍostadbhedasya guṇaḥ | kiṃtu sa paścāt kalāyena samaṃ paṭhanīyaḥ || 221-248 ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit