The Compendium of Suśruta 68.405

68.405

bhakṣyāṇāṃ kṣīragodhūmādikṛtānāṃ guṇamāha-vakṣyāmītyādi | bhakṣyāḥ kṣīrakṛtā iti godhūmapiṣṭaṃ kṣīreṇāloḍya ye kriyante te kṣīrabhakṣyāḥ | ghṛtapūralakṣaṇaṃ-“marditā samitā kṣīranārikelasitādibhiḥ | avagāhya ghṛte pakko ghṛtapūro'yamucyate” iti | samitā godhūmacūrṇam | bṛṃhaṇā gauḍikā ityatra godhūmaveṣṭanā eva guḍapradhānodarā gauḍikā bhaṇyate | adāhina īṣadvidāhinaḥ | madhuśīrṣakāḥ samitāveṣṭanāḥ pākaghanībhvanmadhunā kṛtodarā madhuśīrṣakā ucyante | saṃyāvāḥ punaḥ “samitāṃ samadugdhena mardayitvā suśobhanām | paceddhṛtottare khaṇḍe kṣipedbhāṇḍene racayet || saṃyāvo'sau yutaścūrṇaistvagelāmaricārdrakaiḥ” iti | modakāḥ prasiddhāḥ | saṭṭakānāṃ bahule'pi udāharaṇārthamekaṃ likhyate-“lavaṅgavyoṣakhaṇḍaistu dadhi nirmathya gālitam | dāḍimībījasaṃyuktaṃ candracūrṇāvacūrṇitam || saṭṭakaṃ tu pramodārthaṃ nalādibhirudāhṛtam” | viṣyandastu “āmagodhūmacūrṇaṃ tu sarpiḥkṣīrasitānvitam | nātisāndro nātitanurviṣyando nāma pākataḥ” iti | anye ca bahavaḥ prakārāḥ samitākṣīrājyasitaśarkarāsahitā vistarabhayānna vyāhṛtāḥ | phenakādaya ityatrāpi samitā ityanuvartate | phenakalakṣaṇaṃ-“vimṛdya vimalaṃ śuklaṃ samitāṃ nātiśarkarām | veṣṭanaṃ caivaṃ garbhārthaṃ kharapākaṃ ghṛte pacet || phenakaṃ phenasaṃkāśaṃ saṃpūrṇaśaśisaṃnibham” iti | atra garbhārthamapi samitaiva ghṛte paktavyā | piśitairiti māṃsavesavāraiḥ | pālalāstilacūrṇanirvṛttāḥ | śaṣkulyaḥ prasiddhāḥ | vīryoṣṇā ityādau paiṣṭikā śālitaṇḍulapiṣṭakṛtāḥ | vaidalā iti mudgamāṣādividalakṛtāḥ | virūḍhakṛtā ityaṅkuritamudgādikṛtāḥ || 393-405 ||