The Compendium of Suśruta 8.4
Bhānumatī 8.4
- Language
- Sanskrit
8.4
nirdiṣṭānāṃ maṇḍalāgrādīnāmaṣṭavidhe karmaṇi viṣayabhedamāha—tatra maṇḍalāgretyādi | atra cakāreṇānyadapi tadvetkarma samuccinoti; evamanyatrāpi cakāreṇa yogyakarmāntaraṃ sūcyate | atra śastre vaḍiśaḥ paṭhyate yantre ca, ubhayatrāpyāharaṇaṃ karma kartavyaṃ, tathā eṣaṇyapi śastre yantre ca paṭhyate, eṣaṇaṃ cobhayatrāpi karmoktaṃ, tat kathamaneyorbhedaḥ ? | tatraike vadanti—yat—“mānabhedādatra bhedaḥ | yantre aniyatamāno vaḍiśaḥ, eṣaṇī ca | yaduktaṃ śeṣayantrapramāṇe—“yathāyogapariṇāhadairghyāṇi” (sū. a. 7) iti | śastre tu “nakhavardhanyeṣṇayāvaṣṭāṅgule, śeṣāṇi tu ṣaḍaṅguulāni” ityanena vaḍiśaḥ ṣaḍaṅgulaḥ” | apare tu vadanti-yat-“mānamātraṃ na yantralaśastralayoḥ prayojanaṃ; tena śastroktavaḍiśaiṣaṇyoḥ karmabhedo'pyasti sūcitaḥ; tenāyaṃ bhedaḥ—eṣaṇī tāvadānulomye ca paṭhyate, ānulomyaṃ ca visrāvaṇamucyate, vaḍiśe'pi śastrāntarābhāve vyadhanādi karma ūhyam” iti | kiṃ tu, eṣaṇamātraṃ ca śastrakarmatayoktaṃ yantrakarmatayā ca, tadanayorapi bhedo vyutpādyaḥ, abhedyo vā ? abhedapakṣe tu yathā karmābhinnaṃ yantraśastrayoḥ, tathā vaḍiśaiṣaṇyāvapi yantraṃ śastraṃ ca bhavata iti kalpanīyam | paraṃ yantrakarmāharaṇameṣaṇaṃ ca śarīrahiṃsāvyatirekeṇa kriyamāṇaṃ jñeyaṃ, śastrakarmāharaṇameṣaṇaṃ ca śarīrahiṃsāyuktam | śastraṃ hi śarīrahiṃsakamiti ‘śasu’ hiṃsāyāmiti dhātvarthādapi bhavati | tena yantrāharaṇe eṣaṇe vā śarīrāvayavahiṃsā tacchastrakarma, śarīrāhiṃsakaṃ tu yantrakarma | anenaiva ca karmabhedena yantraśastrayorapi bheda iti paśyāmaḥ | sūcya iti vakṣyamāṇadvyaṅgulādibhedādbahuvacanam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit