The Compendium of Suśruta 1.2
Nibandhasaṅgraha 1.2
- Language
- Sanskrit
1.2
athāto vedotpattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāma iti| nanu, katamat sūtramidaṃ ? caturvidhāni hi sūtrāṇi bhavanti, tadyathā,-pratisaṃskartṛsūtraṃ, ekīyasūtraṃ, śiṣyasūtraṃ, gurusūtraṃ ceti| iha pratisaṃskartṛsūtraṃ nāstyevetyeke, anye tvastīti bhāṣante, yathā ca tadasti tathaihaiva naikaṭyena kathayiṣyāma, ekīyasūtraṃ yathā,'tatra lohitakapilapāṇḍupītanīlaśukreṣvavanipredeśeṣu madhurāramlalavaṇakaṭutiktakaṣāyāṇi yathāsaṅkhyamudakāni bhavanti ityeke bhāṣante'-iti; śiṣyasūtra yathā,-'vāyoḥ prakṛtibhūtasya vyāpannasya ca lakṣaṇam| sthāna karma ca rogāṃśca vadasva vadatāṃvara'—iti; gurusūtraṃ yathā,-'dehe vicaratastasya lakṣṇāni nibodha me'-iti, evaṃ sūtrāṇāmanekatvāt kasyedaṃ sūtraṃ ? ucyate,-gurorevaitat sūtraṃ, śiṣyeṇa granthaṃ cikīrṣatā likhitam| anye tu śiṣyasyaivedaṃ sūtramityāhuḥ; sa tvātmaśiṣyeṣu dhanvantaripraśiṣyeṣu pratijñā kṛtavān| tanecchati gayī| kimetat svakapolakalpitaṃ suśrutenoktaṃ, athavā yathaiva guruṇodīritamiti pṛṣṭa pratisaṃskartā suśrutamukhenedamāha-yathovāca bhagavān dhanvantaririti | idaṃ pratisaṃskartṛsūtraṃ, yatra yatra parokṣe liṭprayogastatra tatraiva pratisaṃskartṛsūtra jñātavyamiti| pratisaṃskartā'pīha nāgārjuna eva| athaśabdo'nantarārtha eva | ato yuṣmacchalyatantropadeśakāmitā(tvā)danantaram| vedotpattimiti atrādau āyuḥśabdo lupto jñeyaḥ; tena, āyurvedòtpattimiti| utpattirāvibhrbhāvaḥ, natu abhūtaprādurbhāva | adhīyante'sminnarthā ityadhyāyaḥ| vyākhyāsyāma iti virviśeṣe, āṅ abhibhyāptau, vyākhyāsyāmaḥ prakathayiṣyāmaḥ | anye tu athaśabdaḥ śiṣyapraśnānantarye, ataḥśabdo hetvarthaḥ, yata ete śiṣyā. prajāhitārthamāyurvedaṃ guru papracchuḥ, ato hetorityarthaḥ; apare tu virvividhaprakāre, āṅ ābhimukhyāe, śeṣa samam| etenātaḥ śalyatantropadeśakāmitā (tvā)danantaraṃ, āyuṃvedābhivyaktimadhikṛtya kṛto yo'dhyāyasta viśeṣābhivyāptyā prakathayiṣyāmaḥ | dvitīyavyākhyānapakṣe'pītthaṃ yojanīyam| yathovāceti yādṛk uktavān | bhagavān dhanvantaririti samastaiśvaryamāhātmyayaśaḥśrīkāmārthaprayatnairyukto 'bhagavān' ucyate, anye tu jñānātiśayavān puruṣātiśayo bhagavān, apare tu aṣṭaguṇeśvaryavānevātra bhagavān| athāta ityādikaṃ pratijñāsūtraṃ yadyapyadhyāyādau likhitaṃ, tathā'pi 'vatsa suśruta' ityanantaraṃ draṣṭavyaṃ; anye tu 'adhyāpyāśca bhavanto vatsā' ityanantaraṃ paṭhanti, tannecchati gayī| atra kecid 'vedotpatti nāmādhyāyaṃ' iti paṭhanti |
) ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit