The Compendium of Suśruta 1.7
Nibandhasaṅgraha 1.7
- Language
- Sanskrit
1.7
atha ke te'ṣṭau prakārāḥ 2 ityāha-tadyathetyādi | śalyamiti śalyāharaṇapradhānaṃ tantraṃ śalyatantraṃ, śalākāyāḥ karma śālākyaṃ, tatpradhānaṃ tantramapi śālākyaṃ; kāyo'gnistadagnirucyate, tasya cikitsā kāyacikitsā, athavā kāyo dehastasya cikitsā kāyacikitsā, bhūtāni devāsuragandharvayakṣarakṣa. pitṛnāgapiśācā
aṣṭau, tāni vetti anayā iti bhūtavidyā, athavā bhūtāveśāpākaraṇārthā vidyā bhūtavidyā; kumārāḥ bālāḥ, teṣā bhṛtirdhāraṇaṃ poṣaṇaṃ ca, tasyā bhṛtyā idaṃ tantramiti kaumārabhṛtyaṃ, agado viṣapratikārastadarthaṃ tantraṃ agadatantraṃ, anye viṣagaravairarowdhiksaṃprayogo gadaḥ, gadasyābhāvaḥ agadaḥ, agadāya tantraṃ agadatantramityācakṣate; rasānāṃ rasraktādīnā ayanamāpyāyanaṃ rasāyanaṃ, tadarthaṃ tantraṃ rasāyanatantraṃ, athavā rasānāṃ rasavīryavipākādīnāmāyuḥprabhṛtikāraṇānāmayanaṃ viśiṣṭalābhopāyaḥ rasāyana, tadarthaṃ tantraṃ rasāyanatantraṃ, vājīkaraṇatantramiti yena strīṣu viṣaye vājīva naraḥ sāmarthya prāpnoti tat vājīkaraṇa, yenālparthaṃ vyajyate strīpu sat vājīkaraṇaṃ; anye tu vajanaṃ vājo vega. prakaraṇāt śukrasya, sa vidyate yeṣā te vājinaḥ, avājino vājinaḥ kriyante'neneti vājīkaraṇaṃ; anye tu vājīśabdena śukramabhidhīyate, tena śukarahitasya vājī śuklaṃ kriyate'neneti vājīkaraṇaṃ, tadarthaṃ tantraṃ vājīkaraṇatantram | iti śabdo'ṣṭāṅgaparisamāpto |
athāsya pratyaṅgalakṣaṇasaṃmāsaḥ |-
kiṃ tadekamekamaṅgaṃ prati lakṣaṇaṃ sakṣepeṇetyāha—tatretyādi | tatra teṣvaṅgeṣu, nāmaśabda pratipādane, śalyaṃ pratipādyate kathyata ityarthaḥ | vividhatṛṇādīnā pūyāsrāvāntānā duṣṭavraṇasyāntarmadhyāduddharaṇārthaṃ uddharaṇaprayojanaṃ, tathā garbhaśalyasyāpi | uddharaṇārthamityasyāgre 'ṣaṣṭhyā vidhānai' iti kecit paṭhanti, vyākhyānayanti ca—apatarpaṇāyai rakṣāvidhānāntairdvivraṇīyoktairityartha | praṇidhānārthaṃ nipevaṇārtham | na kevalaṃ kāṣṭhatṛṇādi śalyaṃ, kiṃtu “atipravṛddhaṃ maladoṣajaṃ vā śarīrīṇā sthāvarajaṅgamānām | yatkiṃcidābādhakaraṃ śarīre tatsarvameva pravadanti śalyam”-iti (|
śālākyamiti | jatru grīvāmūlaṃ, anye vakṣo'sasandhimāhu | vadanamatra mukhakuharamāhu | ghrāṇādisaśritānā ādiśabdāt śira kapāladisaśritānām ( |
rasāyanatantramiti | vaya sthāpana varṣaśatamāyu sthāpanam | āyuṣkara śatādhikamapi karoti | anye tu vaya sthāpanaṃ jarāpaharaṇa, tāruṇyaṃ bahukālaṃ sthāpayatītyartha. ( |
) ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit