The Compendium of Suśruta 115.7
Nibandhasaṅgraha 115.7
- Language
- Sanskrit
115.7
snehapākakalpamupadidikṣu pūrvaṃ palādiparimāṇamevāha-paletyādi | kutaḥ ? tatpūrvakatvāt tatparimeyarthapravibhāgasiddheḥ, parimāṇasiddhau parimeyakaṣāyasnehapākādisabhāradravyapravibhāgaprasiddhiḥ, atastadupayogimānamabhidhīyate | palādīnā paṃktau pṛthak kuḍavagrahaṇāt palakuṭavayoradvaiguṇyaṃ pratipādayati | tadāha-tatra kuḍavādau dravasyārdrasya ca dvaiguṇyameva, palamāneṣu tu punaradvaiguṇyameva | madhyamā madhyamapramāṇāḥ, tena nātisthūlā nātitanavaśca grāhyā | te suvarṇamāṣakāḥ | suvarṇa karṣa ityarthaḥ | athavā madhyamaniṣpāvā ityādi | ardha tṛtīyaṃ yeṣā tānya dhaṃtṛtīyāni sārdhadvayamityartha | ubhayaṃ caitat prasiddhama | tata karṣāccaturguṇavardhamānāt pala, evaṃ palāt kuḍava , kuḍavāt prastha., prasthādāḍhakaṃ, āḍhakād droṇa , tulā puna palaśatameva | tā punariti tulā ityartha | prasthenāśepyābhihito na punaratrānena vyavahāro dṛśyate | śuṣkāṇāmida pramāṇaṃ, sārdrāṇā salilakṣīrādīnā kuḍavādau dvaiguṇyaṃ, tena śuṣkāṇā caturbhi. palaiḥ kuḍava, ārdāṇā cāṣṭābhiriti | jejjaṭastvādrīṇā dravāṇā ca catuḥpalaṃ kuḍavamāha | vṛddhavaidyavyavahārāt kāniciddravyāṇyārdrāyapi na dviguṇāni grāhyāṇi | tānyevāha,—“vāsākuṭajakūṣmāṇḍaśatamūlī sahāmṛtā | prasāraṇyaśvagandhā ca śatapuṣpā sahācarāḥ || nimbaśśṛṅgī prayoktavyā na tāsā dviguṇa bhavet”—iti | kecit prasthaviṣaye pravadanti,—“dvātriṃśatā'tra viṃśatyā palaiḥ ṣoḍaśabhi kramāt | toyasnehaviśuṣkāṇā dravāṇā prasthamādiśet”—iti | tatra dvādaśa dhānyamāṣā madhyamā suvarṇamāṣaka iti māgadhaṃ suśrutācārthasammataṃ mānam | uktaṃ ca-“mānaṃ tu dvividhaṃ proktaṃ kāliṅgaṃ māgadhaṃ tathā | kāliṅgānmāgadhaṃ śreṣṭhamiti mānavido viduḥ || kāliṅgamapi mānaṃ ca carakācāryasaṃmatam”—iti | suśrutācāryaḥ prāha—athavā madhyamaniṣpāvā ekonaviṃśatirityādikam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit