The Compendium of Suśruta 174.149

174.149

lodhrādikaṃ līḍhvā bhojanamāha—dadhnā sasāreṇetyādi | dadhnā sasāreṇa uparītanasnigdhabhāgasarākhyasahitena, samākṣikeṇa madhusahitena, evaṃvidhena dadhnā saha bhojanaṃ kurvītetyartha | niśvāraka pravāhikāmedaḥ purīpakśayāparaparyāya, tena pīḍitaḥ, anye tu niśvārakābhidhānena atisāra pravāhikā cocyate iti manyante, atroktayogānāmubhayahitatvāpādanārtham | nanvayamarthaṃ ‘tāsāmatīsāravadādiśecca’ ityanena prāpta punaratrābhidhānena kiṃ prayojanaṃ ? ucyate—atroktayogā pravāhikāyā viśeṣeṇa hitā iti jñāpanārtham | sutaptetyādi |—sutaptasuvarṇarūpyetaralohaprakṣepakvathitena kṣīreṇa, anye tvaghaṭitaṃ rūpyādikaṃ kupyamācakṣate, kecit kupyasthāne kūrpamiti paṭhanti vyākhyānayanti ca—kūrpo dākṣiṇāpathe pāṣāṇaviśeṣa śaṅkhamuṇḍākṛti rasāyanavādeṣu prayujyate | evaṃvidhena kṣīreṇa vā bhuñjīteti saṃbadhyate | vyoṣa trikaṭu | vidārigandhetyātrādiśabdo lupto jñeya, tena vidārigandhādigaṇo gṛhyate | trikaṭuvidārigandhādigaṇasiddhena kṣīreṇa śūlārdito niśvārakī hitāya bhojya iti saṃbandha | vātaghnetyādi |—vātaghnāni śālaparṇyādīni, bhadradārvādīnītyanye, sāṃgrāhikāṇi vilvapāṭhānnāṅgerīprabhṛtīni, dīpanīyāni citrakaśuṇṭhyādīni | ṣaḍā sadāḍimā gorasādānā ghanā | kṛtāsaṃskṛtā | matsyān sāṃgrāhikān rohitaśakulādīn | rasaṃ lāvādimāsarasam | āpnuyāt pibet, dhātūnāmanekārthatvāt | vātaghnāni śālaparṇīpṛśniparṇīvṛhatyādīni, tai siddhaṃ, badarādisaṃskṛtamityanye vyākhyānayanti | saghṛtaṃ satailamiti ghṛtatailena bhṛṣṭaṃ, vātaghnasiddhaṃ ghṛtatailamṛṣṭa māsarasamāpnuyāditi saṃbandha | eṇāvyajānāmityādi |—eṇa kṛṣṇasāra, avirbheḍa, ajā chāgī, vaṭapravālai vaṭakomalapallavai, piśitāni māṃsāni; eṇādīnā piśitāni vaṭapravālai saha siddhāni khādediti saṃbandha | medhyasyetyādi |—medhyo yajñastadahaha medhya tasya, etena medurasyetyuktaṃ, yajñe tasyārhatvāt | raktaṃ styānaṃ raktaṃ, ata eva khādedityupapannam | vastasya chāgasya | dadhneti dadhnā sahitamityartha | ‘medhyasya’ ityatrānye ‘medhyaṃ ca’ iti paṭhanti, tatra medhyamiti raktasya viśeṣaṇam, medhyasya vastasya raktaṃ ghṛtatailamṛṣṭaṃ dadhnā saskṛtaṃ khādediti saṃbandha | khādet pradehairrityādi | pākena ghanībhūtā rasā pradehā, tai | śikhī mayūra, kukkuṭa ityanye | pralepairityanye paṭhanti | (tatrāpi sa evārtha | śikhilāvajai pradehaiśca saha saṃskṛtaṃ tadraktaṃ khādediti saṃvadhīyāt, anye pradehairiti bhuñjītetyatra saṃbadhnanti |) yūṣai māṣādiyūṣai | māṣānityādi |—susiddhān sukhinnan, ghṛtamaṇḍastu ghṛtasya styānasya uparistho bhāgastena yuktān, maricopavaṃśān maricāvacūrṇitān, sukhinnān māpān ghṛtamaṇḍamiśrān maricāvacūrṇitān khādediti saṃbandha || 145-149 ||