The Compendium of Suśruta 174.5
Nibandhasaṅgraha 174.5
- Language
- Sanskrit
174.5
yato vijñāte'tigāre cikitsita kriyate'tastadvijñānārthaṃ pūrvaṃ nidānamāha—gurvatisnigdhairityādi | guru mātrāguṇavipākebhya | atiśabda snigvādibhi sthūlāntai pratyekaṃ sabadhyate | sthūlaṃ sthūlāvayavaṃ piṣṭānnādi | yadyapi gurugrahaṇenaiva snigdhasthūlayo prāptistathā'pyatiśayanātisārahetutvāpādanārthaṃ tayorgrahaṇam | viruddhaṃ hitāhitīyoktam, adhyaśanamajīrṇabhojanam, ajīrṇāni āmavidagdhādīni | snehāyairiti snehavamanavirecananirūhānuvāsanai | atiyuktairatiyogayuktai | mithyāprayuktairasamyagyuktai, yadyapi mithyāprayuktairityanenaivātiyoga prāptastathā'pyatiśayanātisārahetutvāpādanārthamatiyogagrahaṇam | viṣāt dūṣīviṣāt | duṣṭāmbumadyātipānāt vīryavipākasparśairduṣṭamambu, madyaṃ punarduṣṭaṃ navaṃ vyāpannamakālaja vā, tayorādhikyena pānāt | sātmyartuparyayāt sātmyaviparyayāt ṛtuviparyayāccetyartha | yadyevaṃ tarhi asātmyaiścāpi bhojanairiti niṣphalaṃ, tanna, viśeṣahetutvāt | jalātiramaṇe pānīyātikrīḍane | vegavidhātairmūtrādivegāvarodhai | kṛmidoṣata kṛmiprakopāt | kecidācāryā gurvatisnigdharūkṣetyādisūtrāt pūrvamatīsārasya prāgutpattiṃ paṭhanti, tadyathā,–"dīrghasatreṇa yajata pṛṣadhrasya mahātmana | ālambhyā paśava kṣīṇāstato gāva prakampitā || tāsāmupākṛtānā ca gavāmapyarthasevanāt | asātmyatvādadhopnatvādgauravācca viśeṣata || atisnehācca sakṣīgo jāṭharo'gnistadā kila | atīsāra purotpanno doṣadhātumalāśraya || atha tenaiva kalpena sapraśleṣa mahāgada"—iti || 3–5 ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit