The Compendium of Suśruta 178.3

178.3

pāṇḍurogasya hetusamprāptī āha-vyavāyamamlamityādi | vyavāyādīni niṣevamāṇasya puruṣasya duṣṭā doṣā raktaṃ vidūṣya tvaci pāṇḍubhāva kurvantīti piṇḍārtha | vyavāya strīsevā, sa ca sarvadoṣaprakopaka, anye tu vātapittaprakopakatvaṃ vyavāyasya manyante
bhāraharaṇādau krodhādau ca tatpāṭhāt | amlalavaṇayoḥ pittakaphakaratvam | mṛttikā sarvadoṣaprakopaṇī, nānāvidhatvāt; tathānoktam,-"kaṣāyā mārutaṃ, pittaṃmṛtparā, madhurā kapham | kopayenmṛdrasādīṃśca raukṣyādruktaṃ virūkṣayet"-iti | divāsvapnastridoṣaprakopakaḥ | tīkṣṇaṃ pittakopi | evaṃ yathāsvaṃ yathāsaṃbhavaṃ heturaktaḥ | vidrūya raktamityādikā saṃprāpti | atīva tīkṣṇamityatrātiśabdo lupto draṣṭavyaḥ, tena piṣṭapayomāpatilādīnāṃ grahaṇam | kecit 'mṛnmadyamatsyātipratīvagapiṣṭapayotivākhapratilekṣumāpān | niṣevamāṇasya' iti paṭhanti, śeṣaṃ samam | te'pi luptātiśabdāttayāvādīni gṛhṇanti | apare atīva tīkṣṇamityatra atīva raktamiti paṭhanti |
saṅkhyāmāha-pāṇḍvityādi | aṣṭāṣṭavidhaścaturvidhaḥ; kathaṃ caturvidha ityāha-pṛthagityādi | pṛthagdoṣaistrayaḥ, samastaireka | yugapaditi padaṃ doṣatrayasaṃkravālaprakopasūcanārtham | yadyapi tantrāntare sṛjaḥ pāṇḍuroga pañcama kathita, tathā'pyatra sṛjasvidoṣaja evāntarbhūtaḥ, vakṣyamāṇāśca kāmalādayaḥ pāṇḍurogasyaiva paryāyāḥ; ato'tra catvāra eva | kecit pāṇḍvāmayastvaṣṭavidha iti paṭhanti | tanmate pṛthagdoṣaistraya, samastaireka, mṛdbhakṣaṇādeka., dve kāmale ca, eko halīmaka, evaṃ pāṇḍurogo'ṣṭavidha | tathāca tantrāntaram- "vātena pittena kaphena cāpi tridoṣamṛdbhakṣaṇasaṃbhava syāt | dve kāmale caikahalīmakaraca sa cāṣṭathaivaṃ tviha pāṇḍuroga "- iti ||-