Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 192.3

Nibandhasaṅgraha 192.3

Language
Sanskrit

192.3

saṃprāptidvāreṇa sakhyāmāha-doṣairityādi | doṣai. pṛthagiti traya', saha ceti samastaireka, cittaviparyayāt kāmaśokabhayādibhirviluptacittatvāt, cittaviparyayāttathaika, kecittu 'cittaviparyayāt' ityatra 'śokasamucchrayāt' iti paṭhanti, tanmate kāmādijānāmasagraha | bhaktāyaneṣu annavaheṣu srota.su | bhaktāyanamiti jihvopalakṣaṇaṃ, samānatantradarśanāt | tathāca- "pṛthagdoṣai samastaiśca jihvādvayasaṃśrutai | jāyate'rucirāhāre dviprairanyaiśca mānasai."-iti | avatate iti bhaktāyaneṣvityatrāpi vacanavipariṇāmāt sabandhanīyam | avatate vyāpte | bhaktopaghātamarocakaṃ, arocakābhaktacchandānadvepā. paryāyā voddhavyāḥ; kaiścideṣā parasparaṃ bhedo'ṅgīkriyate | tathāca vṛddhabhojaḥ,--"prakṣiptaṃ tu mukhe cānnaṃ jantorna svadate muhu | arocaka sa vijñeyo, bhaktadveṣamata' śṛṇu || cintayitvā tu manasā dṛṣṭvā śrutvā'pi bhojanam | dvepamāyāti yaijanturbhaktadveṣa. sa ucyate || yasya nānne bhavecchraddhā so'bhaktacchanda ucyate-" ityādi | iha asmin śāstre | saṣṭayenanirdeśādeva saṃkhyāyāṃ siddhāyā pañcavidhamiti sakhyākaraṇaṃ niyamārthaṃ, tena kāmādijā arocakā. pṛthaṅka gaṇanīyā |
vātikā rocakalakṣaṇamāha - hṛcchūlapīḍanayutamityādi | hṛcchūlapīḍanayutamiti virasānanatvamityetasya viśeṣaṇam | apare tu hṛt hṛdayaṃ śūlapīḍanābhyā yuktaṃ bhavatīti vyākhyānayanti | arocakānā prāgrūpānabhidhānaṃ rūpāṇāmevāvyaktānāṃ prāgrūpatvāt ||-

Linked texts (1)