The Compendium of Suśruta 2.2
Nibandhasaṅgraha 2.2
- Language
- Sanskrit
2.2
annapānamūlā iti sāmarthyādvipamānnahetava, nahyannasāmyaṃ vyādhihetu | taccānnavaiṣamyaṃ svasthavṛttavaiṣamyamupalakṣayati, tena kālavaiṣamyaṃ kāyavāṅmanovihāravaiṣamyamindriyārthavaiṣamyaṃ ca lakṣayati | 'śārīrāṇā vikārāṇāmepa vargaścaturvidha | prakope prasame caiva heturuktaścikitsakai '—ityepā grahaṇamakṛtvā annagrahaṇenaitānupalakṣayanetallakṣayati— yathā annamevaiṣā saṃbhave pradhāna hetustathā nānye | vātapittakaphaśoṇitasannipātavaipamyanimittā iti vātādīnā sannipātāntānā vaiṣamyaṃ vipamatā tadeva nimittaṃ yepā te tathoktā | te punairvātādīnā saṃcayādijñāpakā vātapūrṇakoṣṭātādayo vyādhaya | tacca vaipamyaṃ kṣayeṇa vṛddhyā vā | dopaprastāve dūṣyaśoṇitagrahaṇe heturvaktavya ? ucyate— etaddhi śalyatantraṃ, śalyatantre ca vraṇa pradhānabhūta', vraṇe ca dūpyeṣu madhye raktasya prādhānyamiti śoṇitopādāna, anye tu dopadūpitatvādraktamapi vyādhyutpattinimittaṃ bhavati, vakṣyati caivaṃ,— “doṣairdūṣiteṣvatyarthaṃ dhātuṣu dopasaṃjñā” — iti | śoṇitajo'yamityādivyapadeśo ghṛtādidagdhavat | anyanivandhakārairvahūkta, tacca śiṣyabuddhivyākulatvahetutvādasmābhirupekṣitam (|
) ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit